TALA VAIFANUA
AMERIKA SAMOA - LAUILOA FA’AFANUA O LE LALOLAGI
I le galuega ua mae’a fa’atula’ia nei, i ona vaega e tolu o le poloketi na taumafai ai le Gataifale Fa’asao NMSAS, ua mafai nei ona maimoa le lalolagi ia Amerika Samoa ma sosia o lona gataifale i so’o se taimi.
Lona lua, o le ulua’i fa’asao lea o le gataifale ua mae’a ona vaega tumaoti e tolu: Fa’amaumauga patino i le Nofoaga fa’asao; Fa’amaumauga ma ona ata o le nofoaga e tulata i le Apitagalu; Fa’amaumauga e ala i Ata Fa’asolo o le nofoaga i le Alititai
O se fa’asalalauga fa’alaua’itele lea mai i le mamalu o malo mai fafo, sa auai i latou i taumafaiga e fa’amae’a uma nei vaega e tolu o le Fa’asao o le Gataifale NMSAS i lona aotelega, o nisi na vala’au fa’apitoa mai le tatou malo ma le atunu’u atoa, ae maise le fanau a’oga.
O le taeao o le Aso Lulu na te'a nei na fa’alauiloa ai lea la’asaga fou ua fa’alauiloa atu ai Amerika Samoa i le lalolagi.
“E toe lava o le motu o Swains lea e totoe, ae ua mae’a lelei i le sefulu iva aso na tapu’eina ai ata o le Fa’asao, tu’ufa’atasia ona ata fa’asolo ma fa’amaumauga foi ua mae’a tapena e le aufaigaluega a le NMSAS, lea ua aeae ai lenei manu ua ulu i le aso,” o le tala lea a Kalewa Correa o le NOAA/ONMS, lea sa ia tapu’eina ata ua aofia i le poloketi.
O ata i lalo le alititai sa fa’atautaia nei ata fa’asolo uma e se tasi sa auai fo’i mo lona sao e fa’alauiloa i le aso ananfi, Richard Vevers o le fa’atonu ole Catlin Seaview Survey lea sa nafa ma le tapu’eina o ata fa’asolo uma i lalo o le alititai o le fa’asao ale NMSAS.
Fa’atasi ai ma le fa’asoa mai o fa’amaumauga a le NOAA i le latou sui fa’atonu John Armor lea sa auai fo’i i le sauniga, ua mae’a ai ma le galuega tele, “Amerika Samoa” ua e iloga i le Fa’afafanua o le Lalolagi e ala i feso’ota’iga tau Upega Tafa’ilagi mo Fa’asao o le Gataifale i le lalolagi.
Na matagofie fo’i le sao o tu ma agaifanua a Amerika Samoa e ala i fa’afiafiaga sa fa’amatu’u atu i le Vasega o Aganu’u a Samoa o le Kolisi Tu’ufa’atasi. O le sauniga mamalu sa tatala ma toe fa’ai’u i se tatalo na si’itia e le susuga Rev. Iasepi Ulu o le EFKAS i Fagatogo.
ASIASI MAI I AMERIKA SAMOA KONESULA O FILIPAINA I HAWAI’I
Ua mae’a o’o mai le Konesula o Filipino, Gina A. Jamoralin o lo’o fa’amautu i Hawaii, mo se taumafaiga e fa’aleleia nisi o mataupu mo nai o latou tagata o lo’o aumau i le teritori, ma o sana malaga lenei e fesoasoani fo’i i le toe fa’amautuina lelei o lana auaunaga mo ona tagatanu’u. O le malaga na taunu’u i le po o le aso Faraile o Aukuso, 28, 2015 ae sa tu’uva’a ese i le aso Gafua na te'a nei.
O nisi o ala sa ia taumafai e fa’aleleia, o tusi folau, fa’amautu ma sainia fa’aletulafono pepa o fa’amaumauga o ona tagata nu’u, ma le fa’amauina o suafa o i latou e alaala iinei, ae o le a palota i lo latou malo i le isi tausaga o le palotaga mo tofiga o le malo o Filipaina.
Sa maua sona avanoa e feiloa’i ai ma Kovana Lolo Moliga i le Ofisa o le Kovana. O nisi o mataupu sa talanoa i le feiloa’iga, e ao ina gafatia e malo e lua ona galulue so’otau’au e fa’atuina se Nofoaga Autu mo Talavou o so’o se Ituaiga o Gagana ma Lanu, e mafai ona fa’atautaia ai se polokalama so’ofa’atasi ai malo na lua i lona a’ai o Pago Pago ma Camarine Sur & General Santos lea e mafai ai fo’i ona fa’atautaia malaga a Kamupani va’alele tetele mai Manila i Filipaina i Amerika Samoa, e fa’aleleia atili ai le turisi ma tulaga o togafitiga o gasegase.
O le fa’afetai fo’i sa ofoina mai e le tama’ita’i i le Kovana sili ona o le agalelei ma le sosia fo’i o le teritori o lo’o talisapaia e ona tagata e ala i pisinisi fa’atautaia ma su’isu’iga o la’ei o le atunu’u.
Na taua’aoina e le Kovana le tusi o le tala’aga o Amerika Samoa mo le Konesula. Na maua fo’i se feiloa’iga a le tama’ita’i Konesula ma le Konesula o Samoa Tuto’atasi o lo’o galue i Amerika Samoa, Auseugaefa Va’asatia Poloma Komiti.
I lana malaga lenei, ua mafai ai ona auai o ia i le palotaga o sui Ofisa fou o le laulauatofi a le Sosaiete a Filipino i Amerika Samoa. O lea vasega o Ofisa o le a latou fa’atautaia le Sosaiete a Tagata Filipino i Amerika Samoa mai lenei tausaga se’ia o’o i le 2017.
O le aotelega o tagata Filipino na auai e silia ma le 200 o i latou mo a latou mataupu fa’ailo ma sa mo’omia ai le fesoasoani a Jamoralin. O le aotelega o mea na mae’a fa’atino i lenei malaga a le Konesula ua fa’amauina ai, e 196 i latou ua mae’a fesoasoani i ai le aumalaga e fa’aleleia latou pepa fa’amaonia, ae 125 i latou o tagatanu’u fou o Filipaina o le a mafai ona palota i le isi a latou palotaga o soso’o mai.
