38 tausaga o tau saili e le Ofisa o Femalagaiga i Niu Sila se alii Samoa


[ata: foa'i]

Auckland - Niu Sila

O le vaiaso ua mavae, sa fa’amutaina ai le avanoa, e mafai ona apili ai e le susuga ia Lafaele Laoa, e 60 tausaga lona soifua, ia le fa’ai’uga a le Ofisa o Femalagaiga i Niu Sila, e toe fa’afo’i (deport) ai o ia i Samoa, i le atoa ai lea o le 38 tausaga talu ona nofo i Niu Sila, i sona igoa ese, o Olive Mao.

Na taunu’u ia Lafaele i Niu Sila, i sona tusi folau sa tusia ai le igoa o Olive Mao, i le tausaga e 1988 ma e ui i taumafaiga a le Ofisa o Femalagaiga a Niu Sila, e tau saili o ia, sa fa’ato’a mafai ona maua o ia, i le tausaga e 2024.

O le susuga ia Lafaele Laoa, po o Olive Mao, ua tele ni solitulafono ua ta’usalaina ai o ia, mai i le tausaga e 1992 se’ia o’o mai i le 2013, ae i le va o le 2009 ma le 2020, na molia fa’asefulu (10) ai o ia, i solitulafono o sauaga i totonu o le aiga.

Sa ta’ua e le Ofisa o  Femalagaiga, le leai o se taumafaiga a le na moia, e fa’amautu ona pepa e mafai ai ona nofo mau ai, se’ia vagana ia se talosaga i le tausaga e 2024, ina ua pu’eina o ia e le Ofisa o Femalagaiga ma fa’atulagaina ai le toe fa’afo’i o ia i Samoa.

Ae peitai, sa nofo va’ava’aia ia le na molia, i lalo o le va’ava’aiga a leoleo, ona sa le mafai ona fa’amautuina lona igoa moni  ma le leai o sona tusi folau, e mafai ona toe fa’afo’i ai i Samoa.

TU’UA SAMOA

Sa faamatalaina e le na molia, i se foma’i o le mafaufau, na o la fetaui ma lana pa’aga muamua, ina ua taunu’u i Niu Sila, i le 1987 ma ma’itaga ai le tamaitai.  Ina ua manuia lana pa’aga, ma maua ai lona atalii, i le tausaga na soso’o ai, na ia toe fo’i atu ai, e ala i le fa’aaogaina o le igoa o se uso a se tasi o ana uo.

Na toe soso’o le ulugalii a le na molia ma le tamaitai, ma toe maua ai seisi a la fanau teine e to’atolu.

Mai i le 1992 se’ia o’o mai i le 2013, sa ta’ua e Lafaele (le na molia), na molia ai o ia i le tulfono ma ia talosagaina ai se fesoasoani, ma o lana finau e faapea, sa mafua ona ia fa’aaoga le igoa o le uso a lana uo, ona sa le mana’o e tu’ua lona to’alua ma lana fanau, i Niu Sila.

Ma sa ia ta’ua foi ia lona taumafai e apalai sana VISA i lalo o lona igoa moni, ae peitai, sa te’ena.  O le mea lea na ia toe apalai ai, i lalo o le igoa o Olive Mao.

O se faamasinoga tau fanua i Samoa, na fa’amautu ai, le iai o se nofoaga e mafai ona nofo ai, pe a toe fa’afo’i i Samoa.

Sa fa’afofoga le faamasinoga, i se ripoti e faapea, sa tausia e le na molia, ia ona tuafafine e to’atolu, o lo’o a’afia i le gasegase o le kanesa.  Ma a’o nonofo lana fanau teine i Ausetalia, sa tumau pea lona atalii ma nisi o lona aiga, i Niu Sila.

Na fa’ato’ese ia le na molia, e tusa ai ma le fa’atupuina o se tulaga, e ono a’afia ai lona aiga, ae sa ia tu’ua’ia lana pa’aga, i le valaauina o leoleo ma lona le ta’uina o le mea moni.

FA’AI’UGA A LE FAAMASINOGA

I le fa’ai’uga a le faamasinoga, sa ta’ua ai le alagatatau ona toe fa’afo’i (deport) o le na molia, ona ua lava ma totoe ia tausaga e 38 sa nofo ai i Niu Sila.

E le gata i lea, ua faamalieina ia le faamasinoga, e mafai e fanau a ona tuafafine, ma isi tagata o le aiga, ona tausia ona tuafafine, ae le gata i lea, e mafai ona talosagaina ia se fesoasoani mai i le malo.

Aemaise ai, ua le toe iai se so’otaga, pe itiiti foi, a le na molia, ma ana pa’aga, po o lana fanau, lea e aofia ai a le to’atolu ua le toe nonofo i Niu Sila.

Ua talitonu foi ia le faamasinoga, e ui ina o le a feagai ia le na molia, ma lu’itau, i le tele o suiga, i lona toe fo’i mai i Samoa, peitai, e fa’afaigata ona fa’afetaui ia le popolega a le na molia, i lona lumanai, ma ana sauaga sa faia i isi.

Ma na fa’ato’a tu’ua e le na molia, ia Samoa, i le 20 o ona tausaga, o lona uiga, o lo’o lelei lana tautala i le gagana Samoa.  Ua talitonu le faamasinoga, e ui ina ua fai sina umi talu ona tu’ua e le na molia, ia Samoa, peitai, o lea ua toe fo’i mai, o se tagata matua, ma o iai se nu’u e mafai ona fa’amautu iai.  Afai e leai, ua matutua lana fanau, ma o lo’o iai ni ona aiga, e mafai ona fesoasoani ia te ia, i tulaga tau tupe.

E tolu masina sa tu’uina i le malo, e toe fa’afo’i (deport) mai ai le na molia, ona sa mana’omia e le aiga o lona tuafafine, ona saili seisi e tausia lona tuafafine.  E le gata i lea, o le tau sailiga e lana fanau, ia lona pasese ma tupe e manaomia i lona toe fo’i i Samoa.

O le aso 29 o Setema, na fa’amae’aina ai le tolu masina.

Ae ua faamaonia e le ofisa o lo’o mataituina ia le toe faafo’i (deport) o Lafaele Laoa (le na molia), o lo’o iai pea o ia i Niu Sila.  Ma na fa’asoa atu le ofisa a le malo, i le RNZ, afai ae le tu’ua e le na molia, ia Niu Sila, i lona lava loto malie, o le a faataunu’uina loa le tiute a le malo.