Mausali le tali a le Fono, e le fa’aaogaina tupe fa’asili mo totogi a faatonu e le’i pasia


[ata: foa'i]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

Ua toe fa’amanino atu e ta’ita’i o le Maota Fono i le Afioga i le Kovana, Pulaalii N. Pula, o le a o latou faia se faaiuga, pe afai e fa’aauau pea ona fa’aaoga e le Kovana ia tupe mai i le paketi o le tausaga tupe 2026, e aunoa ma le pasiaina mai e le fono faitulafono.

O lea tulaga sa faapea ona faamanino i totonu o le tusi a ta’ita’i o le Maota Fono, ia Oketopa 22, 2025, mo le Kovana.  Ma na sainia e le Afioga i le Peresetene o le Senate, le Tofa Tuaolo Manaia Fruean ma le Afioga i le Fofoga Fetalai, Savali Talavou Ale.

O se talifuaitau lea a taitai o le Maota Fono, i le Kovana, lea sa ia faamanatu mai ai i ta’ita’i o le fono faitulafono, ia le tu’u’ese’ese’ina o malosiaga, e faatatau i totogi mo faatonu e le’i pasia e le fono faitulafono, ma sui Faatonu, lea na toe fa’aitiitia, pe ave’esea, mai i le paketi fou.

Sa fa’aalia e ta’ita’i o le fono faitulafono, le manino o le fuafuaga a le Kovana, lea o le a ia fa’aaogaina ai tupe fa’asili mai i le paketi o le tausaga tupe 2026, e aunoa ma se fa’atagana mai i le fono faitulafono.  Ae ua mausali le faaiuga a le fono faitulafono, e na’o le pau le lala o lo’o iai le malosiaga e fa’asoasoa ma fa’atagaina le fa’aaogaina o tupe a le malo, o le fono faitulafono.

Na faamamafaina e taitai o le Maota Fono le pasiaina e le fono faitulafono ia se vaegatupe mo ofisa ma matagaluega, e pei ona faia i tausaga ua tuanai, ma ua amata foi ona le faatamiloga, ina ua mae’a ona o latou te’ena nisi o laina, ae totoe ai na’o tupe aoina faasili.

Ma o taimi uma, e fa’auluina mai ai e le faigamalo ia se pili taufa’aofi mo se paketi faaopoopo, e fa’asoasoa ma vaevae iai tupe faasili.

O lea ua mae’a ona tipiina e le Fono ia totogi mo tagata faigaluega, i lalo o lana pule, e tusa ai ma le tulafono.  O se aofaiga e $734,000 ($519,000 mai i tupe aoina lotoifale; $115,000 mai i tupe mai fafo; ma le $100,000 mai i teugatupe a pisinisi) ua fa’ata’atia ese, mai i tupe aoina taumate.

Ma e mai lava i le amataga o Ianuari, sa fa’ailoa atu ai i le Kovana ma le Faigamalo, ia le taofi a le Fono, e tusa ai ma fa’auluuluga o ofisa ma matagaluega.  E mana’omia ona pasia mai e le Fono.

E le gata i lea, sa ta’ua e taitai o le Maota Fono, ia tulafono i nisi o tulaga, ma sa ioeina e le kovana, i fonotaga ma nisi o a latou feutagaiga, ia le faao’oina atu o nei faatonu, e tusa ai ma le tulafono.

Ae peitai, ua talitonu ta’ita’i o le Maota Fono, ua toe suia le mafaufau o le kovana ma sa o latou faamanino atu foi, e pei ona sa faia i taimi ua tuanai, ua lima ta’ita’iina ai, ia faatonu o le a fa’ao’o mai o latou suafa, mo le pasiaina.

E tusa ai ma ta’itai o le fono faitulafono, i le amataga o iloiloga o le paketi, sa fa’alauiloa ai foi e le Kovana, le fa’ao’oina mai o uafa o Faatonu faaolioli.

Ae peitai, e mae’a ifo iloiloga, e leai se suafa na fa’aulu mai i le fono faitulafono, mo le iloiloina.  Ma o le mafua’aga lea ua faia ai e le fono faitulafono ia nei suiga i le paketi, ona ua solia le tulafono.  Ma ua mausali la latou faaiuga, o le a le pasia le fa’aagaga o se vaegatupe, mo totogi o faatonu, e le’i pasiaina e le fono faitulafono. 

Sa ta’ua foi e ta’ita’i o le Fono, o la latou faaiuga, e aofia ai foi ma le toe fa’aitiitia o totogi a sui Faatonu, lea e le o gatasi ma o latou tofiga.

Ma na fa’aalia foi e ta’ita’i o le Maota Fono ia so latou talitonuga, ua le tonu ma sa’o le fa’aaogaina e le kovana o se vaega o le Tulafono Toe Teuteuina (RCAS ARTICLE N, SECTION 7), e fa’avae ai lana faaiuga.  Ona e le o iai se malosiaga i lona ofisa, e latou te fa’asoasoaina ai tupe a le malo.  Ma toe fa’amautuina ai e ta’itai o le fono faitulafono ia le vaega o le tulafono teuteuina, o lo’o ma’oti mai ai, e na’o le Maota Fono, e mafai ona fa’asoasoaina ma limiti, le fa’aaogaina o tupe a le malo.

Ma sa fesiligia ai e ta’ita’i o le fono faitulafono, pe ua amata fa’aaogaina tupe fa’asili, e le kovana, ona o se gaioiga ua solia ai le tulafono ma tulaga faaletonu ai le fa’asoasoaina o le paketi mo le tausaga tupe.