Aisea ua le amanaiaina ai leo Tutuila ma Manu’a?
O le fa’aiuga lea ua faia e le Fono e Pulea Faiga Faiva a le Pasefika i Sisifo, e fa’aitiitia ai ogasami fagota o Amerika Samoa e puipuia e le malo tele, na fa’alogoina ai ni isi o saunoaga ogaoga ma le malolosi mai ni isi o afioga i Senatoa i le vaiaso na te’a nei, e aofia ai ma se fesili na fa’atula’i e le afioga i le Maoputasi ia Mauga Tasi Asuega, pe aisea ua le amanaiaina ai le leo o Tutuila ma Manu’a e tusa ai o lenei mataupu.
E ui i le tele o taumafaiga a Amerika Samoa e fa’aleo lona tete’e i taumafaiga a le Fono o Pulega tau Faiga Faiva e fa’aitiitia ogasami sa fa’asa ona fagota ai va’a fagota lapopo’a, o le vaiaso na te’a nei na pasia ai le fa’aitiitia e le Fono Fa’afoe o le 50 maila o ogasami fa’asao a Amerika Samoa i le 12 maila.
Saunoa le afioga i le ali’i senatoa ia Mauga e fa’apea, o le fa’aiuga lea ua faia e le Fono Fa’afoe o Faiga Faiva, ua ia toe manatua ai le malelega a le Tui Manu’a i tausaga ua mavae, i le taimi na sainia ai le Feagaiga e tu’u atu ai Manu’a i lalo o le vaavaaiga a le malo tele o Amerika, lea na saunoa ai Tui Manu’a Elisara ma ia fa’ailoa lona popole tele, i le ono pulea lea ma le saua e Amerika o ona tagata.
“Ou te manatuaina upu a Tuimanu’a e fa’apea, e i ai le taimi o le a pule saua ai Amerika i o’u tagata, o le a latou faia ai fa’aiuga fa’amalosi e aunoa ma le fa’aaloalo i o’u tagata”, o le saunoaga lea a le afioga i le ali’i senatoa ia Mauga ma lona si’ufofoga ua si’isi’i i luga.
“O le a la le mea lea ua tupu i le taimi nei Tutuila ma Manu’a, a lea ua taunu’u, ua amata ona tatou vaaia pulega saua ma le le fa’aaloalo a Amerika”, o le isi lea saunoaga a le ali’i senatoa.
Saunoa atili Mauga e fa’apea, “e le fesiligia le tautua a Amerika Samoa i totonu o le malo tele o Amerika, e pei lava o le tala a le Tusi Paia e fa’atatau ia Ruta ma Naomi. O lou nu’u, o lo’u nu’u lea, o le mea e te oti ai, ou te oti ai fo’i”.
Na mae’a le saunoaga lea a Mauga ona ia saunoa tu’usa’o lea i Tusitala e fa’apea, “Outou le au Tusitala, tusi ma fa’asalalau i lalo fa’aupuga uma nei, ua ootia lagona o Tutuila ma Manu’a i le mea ua tupu”.
“Aisea ua pulea ai tatou fa’apea?”
“Aisea ua le amanaiaina ai tatou? Pei tatou o ni malo kolone ma le auala e fai ai”.
“Ua oo i le sami, laueleele ma le si’osi’omaga, ua pulea fa’amalosi uma, o fea o le a tua i ai Tutuila ma Manu’a”
“Le tatou maota, ia tatou tutu fa’atasi mo le manuia o le atunu’u, tatou lagolago i ta’ita’i o le atunu’u i le finauina o le mataupu lenei”, o le saunoaga fa’ai’u lea a Mauga i afioga i senatoa.
Na taua atili e le Maoputasi e fa’apea, o le itu e pito sili ona pagatia ai lona loto, o le fa’aiuga sa faia e le peresetene o Amerika e avea ai se vaega tele o ogasami a le pasefika ma ogasami fa’asao, e aunoa ma le fesiligia o ni finagalo o atumotu o le pasefika o lo o a’afia ai i nei ogasami, lea fo’i e aofia ai ma Samoa.
Sa ia taua e fa’apea, ua oo lava i eleele, ogasami ma le siosiomaga o Samoa, ua pulea ma fa’atonutonu uma mai e le Iunaite Setete.
Na tutu fa’atasi le afioga i le ali’i senatoa ia Galea’i M. Tu’ufuli ma le peresetene o le Senate ia Gaoteote Palaie Tofau e lagolago le finagalo o Mauga.
Saunoa Galea’i e fa’apea, e le faigofie le mataupu lea ua tula’i mai i le atunu’u, e tele naua fo’i itu e tatau i le malo ma le atunu’u ona silasila toto’a i ai.
Sa ia fautuaina le maota maualuga e fa’apea, o le isi la’asaga e mafai e Amerika Samoa ona la’a i ai, o le tu’u atu lea o le talosaga i le Fono a Malo Aufa’atasi.
“E le mafai e le malo tele o Amerika ona ia pulea fa’amalosi Amerika Samoa, e leai, o lo o vaavaai mai le Fono a Malo Aufa’atasi i tagatanu’u o Amerika Samoa i sa latou gaioiga, lona uiga, ua tatau ona tatou tutu fa’atasi e finauina le mataupu lenei”, o le saunoaga lea a Galea’i.
Sa ia fautuina fo’i le maota maualuga, o le fa’aiuga o mataupu fa’apenei, e le faia e le malo, ae faia e le atunu’u atoa, ua oo foi i le taimi ua tatau ai ona galulue faatasi ta’ita’i o le atunu’u i Fa’asuaga ma Ponao’o, e amata fa’atalanoa le mataupu i nu’u ma itumalo.
Na tomua le saunoaga a le afioga i le Tama’ita’i o le Ao ia Gaoteote i lona fa’apea atu i le maota, “O le upu moni lava ia, ua toe pu lava le va’a o Ti’a ia Ti’a, ona ua avea pisinisi ma mea ua tatou vavao ai faapenei”.
“O le itu e pito sili ona fa’anoanoa ai, o ogasami sa ave i le malo tele latou te puipui ma leoleo, a o lea ua latou fa’atonu mai tatou i ogasami tatou te fagogota ai”, o le isi lea saunoag a Gaoteote.
Sa ia taua fo’i e fa’apea, e foliga mai ua taumafai lava le tagata e tuli to’atasi lana manu, po o le saili lava lea e le tagata e to’atasi o le auala e manuia ai o ia, ae ua le silasila alofa i le lautele o le atunu’u.
Na fa’aloto tele Gaoteote i le maota maualuga, aua le fa’avaivai, e le o le mutaaga lea o le mataupu, ae o le la’asaga muamua lea o le galuega tele o lo o taoto mai luma.
Sa ia fautuaina fo’i afioga i Senatoa, ina ia aua ne’i mate le lamepa, a ia galulue pea ma tutu fa’atasi e lagolago taumafaiga a ta’ita’i o le atunu’u ma le malo, lea o lo o finau mo se manuia o le atunu’u.
O popolega e pei ona taua e Gaoteote, o le saogalemu o le tamaoaiga o le sami, ae foliga mai o lea ua fa’ataga va’a fagota lapopo’a e fagota i ogasami fa’asao e pei ona i ai le 12 maila lea ua pasia nei e le Fono Fa’afoe.
