Talosaga Kovana i tagata o Amerika Samoa ia onosai e tusa ai ma le $10.1 miliona ua inivesi


Le Afioga i le Kovana Pulaali’i Nikolao Pula [ata: foa'i]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

O le aso Lulu na se’i mavae atu nei, sa faapea ona feiloa’i ai le Afioga i le Kovana Pulaali’i Nikolao Pula ma sui o vaega fa’asalalau, aua se fa’asoa mai a le kovana, i nisi o mataupu o lo’o a’afia ai le atunu’u.  O le lona lua ai lea o feiloaiga a le kovana ma sui fa’asalalau.

O le mataupu pito a luga sa fesiligia ai e sui o vaega fa’asalalau, ia le kovana, o le tulaga i le $10.1 miliona, lea o lo’o va va o ai le atunu’u.  Ma sa faapea ona talosagaina ai e le Kovana ia le mamalu o le atunu’u, ia lava pea le onosai, a’o fa’aauau pea galuega mo le fa’amautuina o fuafuaga e toe maua mai ai lenei tupe, na inivesi i atunu’u i fafo.

O le $10.1 miliona sa fa’atupeina i tupe faasili a le ARPA (American Rescue Plan Act).

O nisi mataupu sa saunoa ai le kovana, na aofia ai tulaga o poloketi, o lo’o faatupeina e le ARPA, o le komiti faafoe lea fa’ato’a fa’atulagaina, e mataituina ia le tupe sa maua mai i le faamasinoga lea na aafia ai vaega o fualaau faasaina (opioid settlement), o le fa’aitiitia o tupe o le Medicaid, o polokalama faatulagaina e faasagatau i fualaau faasaina, o tipi a le Fono lea sa faia i le paketi mo le tausaga 2027, mo polokalama faapitoa.

E ui ina sa le tele ni suiga fou sa fa’aalia i lea feiloaiga i le aso Lulu, e tusa ai ma le tupe ua inivesi i atunu’u i fafo, peitai, na fa’aalia e taitai o le faigamalo, ia le galulue o ni loia a le MBT (McKinley Beech Tree), ma ta’ita’I o le UAE (United Arab Emirates), i se taumafaiga ina ia fa’amae’a loa ia feutagaiga, mo le toe maua mai o le tupe.

Sa fa’aalia e le afioga i le Kovana, o lo’o iai se faamoemoega i le faigamalo, o le a mafai ona maua mai se aofaiga e $100.1 miliona, mai i le $10.1 miliona na inivesi, ae e faalagolago lea tulaga, i le totogia e le UAE o se vaegatupe (capital investment funds) i le McKinley Beech Tree, i Dubai.

Sa faamamafa e le kovana e faapea, o lenei taumafaiga, ua le na’o se taumafaiga ina ia toe maua mai ai se tupe, ae o se taumafaiga ina ia mafai ai ona tatalaina faitoto’a, i se feutagaiga lautele ma le MBT ( McKinley Beech Tree), e mafai ona ono maua ai nisi inivesi mo Amerika Samoa.

E le gata i penefiti tau tupe, ae e mafai foi i lenei taumafaiga ona maua ai se avanoa, e faavae ai se feutagaiga umi ma le MBT, e ono maua mai ai nisi fesoasoani tau tupe, aua le toe fa’aleleia o le lotoifale, atina’eina o poloketi tau tamaoaiga ma le tuputupu a’e, i le lumanai.

Sa ta’ua e le kovana e faapea, e ui i le tele o manatu ma lagona ‘ese’ese, e tusa ai ma lenei mataupu, ae na te tapa pea le lava o le to’ovae, i le mamalu o le atunu’u ma ia ‘aua nei avea ia tulaga ma auala o le a fe’ese’esea’i ai le atunu’u.

O lo’o iai se manatu maualuga i le afioga i le kovana, o le a avea nei fuafuaga ma avanoa lelei, e mafai ona aoga mo tagata o le atunu’u, ae le na’o e lala e tasi o le malo po o itu faapolokiki.

Sa maua foi e le Faufautua Sini i tulaga tau tupe a le Kovana, le susuga ia Brett Butler, ia se avanoa, ma na ia saunoa fa’alaua’itele e tusa ai ma le tulaga ua iai lenei inivesi e $10.1 miliona.

Ma na fa’alauiloa mai e Butler, o lo’o ia feso’ota’i pea ma Gregory Burkholder ma o lo’o iai nei se feso’otaiga tu’usa’o a loia o le MBT ma taitai o le UAE, e tusa ai ma lenei mataupu, lea ua iai nei i lima o tagata inivesi a le UAE, ma o lo’o latou faia ai sa latou iloiloga, e faamautu le fa’amalieina o aiaiga uma.

Sa ta’ua foi e Butler, o le aofia o loia, e fesoasoani ina ia fa’agasolo lelei nei feutagaiga, ina ia mafai ona maua mai i se taimi vave, ia se tali o lenei mataupu.

Sa fesiligia e sui o vaega fa’asalalau, ia Butler, e tusa ai ma le taimi lea sa fa’ailoa muamua mai, na tatau ona taunu’u mai ai le tupe.  Sa toe faamanino mai e Butler, i sui o vaega fa’asalalau, ia le galulue o loia i le taimi nei, ina ia fa’atopetope le maua mai o se tali, ma o lo’o iai se talitonuga, o le a mafai ona taunu’u le tupe i totonu o le teugatatupe a le MBT i Dubai, i seisi 72 itula.  A taunu’u lea tulaga, ona o latou logoina mai lea o le faigamalo.

Sa fa’aalia foi e Butler, a taunu’u lea tulaga, ona tu’u lea o ni aso se lua pe tolu, ona taunu’u lea o le tupe a le malo o Amerika Samoa, i le faletupe a Siona, ae fuafua lava i le vave po o le telegese o nei feutagaiga.

Ae ua folafola mai Butler, e maua loa se latou faamatalaga mai fafo, o le a faapea loa ona fa’alauiloa mai i le atunu’u.

I le tulaga o le inisiua, e kava ai le $10.1, lea sa fesiligia ai foi e sui o vaega fa’asalalau, ia le faigamalo.  Sa ta’ua e le afioga Pula, o tagata ia sa molimau i le iloiloga a le Senate, na mavae atu, e le o tagata ia sa tatau ona molimau e tusa ai ma lenei mataupu.  Ona e le o a’afia i latou i totonu o lenei mataupu.  “

Sa toe fa’amanino e Butler ia le fa’atulagaga o le inisiua, ma na ia faamanino mai ai e faapea, o le inisiua e le’i faia i le va o le malo o Amerika Samoa ma kamupani inisiua.  Ae sa faia, e tauala atu i se ‘insurance broker’.  

Na fa’aauau ona faamanino e Butler, e faapea, o le inisiua i le va o le malo o Amerika Samoa ma MBT (insurance broker), e ta’ua o le First Gate, lea na feso’ota’i ma se kamupani inisiua e ta’ua o le Trade and Merchant, lea sa feso’ota’i ma le kamupani inisiua a le Southern Pacific, e fa’amaonia ia le taumafaiga a le malo o Amerika Samoa.

Ma na fa’aalia foi e Butler, ia le fa’ao’oina atu e le faigamalo o fa’amaumauga uma, i le Maota Fono.  Ae sa fa’amautu e Butler, e leai se feso’ota’iga tu’usa’o a le malo ma kamupani inisiua ia sa molimau i totonu o le Senate, ae na o latou galulue, e tauala atu i se ‘broker’, o latou ia o lo’o taulimaina uma feutagaiga mo le malo.