TALA O LE VAIFANUA


[ata: foa'i]

PASEFIKA

PILI I LE MAOTA O SUI A LE IUNAITE SETETE MO LE SUIA O LE TULAFONO E OTOMEKI ONA AVEA AI PEPE FANANAU I CNMI, GUAM MA SITISENI O AMERIKA

Ua ta’atia nei i totonu o le Maota o le Konekeresi a le Iunaite Setete, ia se pili taufa’aofi, e taofia le toe otomeki ona avea pepe fananau i totonu o nisi o teritori a le Iunaite Setete, i le 2027, e pei o le atu Mariana, Puerto Rico, Motu Taupou a le Iunaite Setete faapea Guam, ma sitiseni o Amerika.

O lenei pili taufa’aofi, sa fa’auluina e le Faipule Ripapilikana mai i le setete o Virginia, o Morgan Griffith ma o lo’o finauina e lenei pili, ia le umia e le Konekeresi o le pule, e suia ai lenei Tulafono.

Peitai, ua fa’aalia le tete’e malosi o faalapotopotoga o lo’o finau mo aia tatau a tagata o teritori, o lo’o i lalo o le puipuiga a le Iunaite Setete.

Na ta’ua e le tamaitai Faipule, o Morgan Griffith, ua mafai ona tatalaina le faitoto’a mo se gaioiga mai i le Konekeresi e fa’asaga i le avea o tagata o teritori a Amerika ma sitiseni, ona o le faaiuga lata mai, a le Faamasinoga Maualuga, i le mataupu i le va o Trump ma Barbara.

Sa saunoa Griffith, e pei lava ona umia e le Konekeresi le malosiaga e tu’uina atu ai aia tatau fa’atulafonoina, e mafai foi ona o latou ave’esea ia ia lava aia tatau.

Peitai, i le finau mai ai a le sui faatonu o le faalapotopotoga e ta’ua o le “Right to Democracy”, o Neil Weare, sa ia ta’ua ai le avea o lenei pili taufa’aofi ma sulu, i fa’afitauli o lo’o tula’i i mataupu fa’avaomalo ma le manatu e faapea, e mafai e le Konekeresi ona tatala pe ave’esea aia tatau o tagata o teritori, i lo latou lava loto malie.

I se manatu fa’aalia a le sui Peresetene o Amerika, o JD Vance, e pei ona sa ta’ua e Weare, na fa’aalia ai e le sui Peresetene, o lona lagolago, i lenei pili.

Ua i luma nei o le Maota o Sui ia lenei pili, mo a latou iloiloga.  Ina ia mafai ona fa’amalosia lenei pili, e manaomia ona pasia e Maota uma e lua ma sainia e le Peresetene o le malo.

FILIFILIA MITZIE JESSO-TAASE E AVEA MA LOIA A LE ASGERF

 Ua avea nei ia le tamaitai loia, ia Mitzie Jessop-Taase ma loia mo le Ofisa Litaea a Tagata Faigaluega o le Malo o Amerika Samoa (ASGERF).

Ia Ianuari 2021 se’ia o’o mai ia Aperila 2022, sa avea Jessop-Taase ma loia a le Senate, ae e le’i ritaea.

Mai ia Ianuari 2020 se’ia o’o mai ia Ianuari 2021, na galue ai o ia o le Loia Sili a Amerika Samoa.  Ae i le va o Ianuari 2010 ma Ianuari 2017, sa avea ai o ia ma sui Loia Sili.

Sa avea foi Jessop-Taase ma peresetene o le Asosi a Loia ma Faamasino, a’o fa’aauau pea ona avea o ia ma sui o lea Asosi faapea ma le Asosi a Loia ma Faamasino i Utah.

LAMALAMA FA’AI’U ONA TU’UFAATASIA SE TULAFONO E E FAAMAUTU AI LE TOE FO’I MAI O TAGATANU’U O FITI, O LO’O AUMAU I ATUNU’U I FAFO

O lo’o galulue nei ia le malo o Fiti, e fa’amae’a ona tu’ufa’atasia ia se tulafono, e fa’amautu ai le avea o tagatanu’u o Fiti o lo’o aumau i atunu’u i fafo, ma vaega autu i totonu o le atina’ega o le tamaoaiga a le atunu’u.

Na to’ai taliu mai le faigamalaga a le Minisita o Mataupu Faavaomalo ma Fefaataauaiga i atunu’u i fafo, o Sakiasi Ditoka, mai i Niu Sila, lea na o latou feiloai ai ma tagata inivesi faapea ma tagata Fiti o lo’o fai a latou pisinisi i atunu’u i fafo.

E pei ona sa fa’asoa atu e Ditoka i le RNZ Pasefika, ia le fa’aalia o le agaga fia fesoasoani mai i tagatanu’u Fiti, o loo’o nonofo i Niu Sila, Ausetalia, Iunaite Setete ma Europa.  Ma o lo’o faia mea uma, ina ia malu puipuia ma aoga mo le atunu’u ma ona tagata inivesi mai atunu’u i fafo.

E le gata i lea, ua fa’aalia e le alii Minisita ia le lamalama fa’ai’u, ona tu’ufa’atasia, o se i’ugafono taufa’aofi, e aveina atu i le Kapeneta mo sa latou iloiloga.