Pasia maota sui suiga a le Fono i le Paketi a le malo
A o le i pasia e le maota o sui suiga a le Komiti Soofaatasi o le Paketi a le Fono Faitulafono i le taeao ananafi, i le paketi a le malo mo le tausaga faaletupe 2015 i lona faitauga fa’alua, na fa’afetaia e afioga i ali’i senatoa o le maota maualuga ta’ita’ifono o le Komiti o le Paketi, i le galuega fitaituga sa feagai ma i laua i le tolu vaiaso talu ai, i le taimi o iloiloga a le komiti ma sui o le malo i matagaluega ma ofisa tu maoti.
Na fa’atusa e le afioga i le alii Senatoa ia Mauga Tasi Asuega ia ta’ita’ifono o le Komiti Soofaatasi o le Paketi a le Fono, “o toa sa laua asaina mai le fita o le galuega a le Fono, ona o le manatu ia manuia le faigamalo a Amerika Samoa”.
O ta’ita’ifono o le Komiti Soofaatasi a le Fono e aofia ai le afioga i le alii senatoa ia Laolagi Fonoti Savali Vaeao, ma le afioga i le alii faipule ia Timusa Tini Lam Yuen.
Na tula’i le afioga a Laolagi i luma o le maota maualuga ma ia fa’afetai i afioga i senatoa, i le tapuaiga atoa ai ma le nonofo tatalo, ao alo atu le komiti soofaatasi a le fono e iloilo le paketi a le malo mo le tolu vaiaso.
E ui o lea ua pasia e le Komiti Soofaatasi le faaaoga pea o le $106 miliona tupe lotoifale lea ua valoia e le malo e mafai ona maua i totonu o le tausaga tupe fou 2015, peita’i na toe fa’amanino atili e Laolagi i luma o le maota e fa’apea, na mafua ona la finauina ma le afioga ia Timusa le manatu e sui le $100,000 i le $106,000, sa fa’avae le la manatu i ripoti sa tuuina mai e le Teutupe a le malo atoa ai ma le Ofisa o le Paketi, i tulaga sa’o o lo o i ai tupe maua a le malo faalotoifale mo le tausaga tupe lenei 2014.
O ripoti e pei ona taua e Laolagi, o lo o taua ai e le Teutupe a le malo le mafai lea e le malo ona ao tupe fa’alotoifale i le aofaiga e $99 miliona, e ui e $108 miliona le tupe na valoia e le faigamalo e tatau ona maua e le malo i le tausaga tupe lenei 2014.
Na fa’amalulu Laolagi i le maota e tusa ai o ni faaupuga sa ia lafo i luma o le Komiti Soofaatasi i le aso Lua na te’a nei, ina ua fetufaa’i le komiti mo se faaiuga fa’ai’u i le paketi
“Ou te fa’amaualalo atu i le maota pe afai ua sii se leo ona o le naunau e fa’atino se mea lelei mo le atunuu ma le faigamalo, ae ou te fa’afetai atu i a outou talosaga ua mafua ai ona i’u le galuega a le laulau, ae o le agaga fiafia e pei ona tatou lagolagoina le $106 miliona, o lea ua tatou sauni e fai se mea sili ma lelei mo le faigamalo a le atunuu”, o le saunoaga lea a Laolagi na fa’aluaina e le afioga i le alii senatoa ia Mauga faapea ai ma le alii peresetene ia Gaoteote.
Saunoa Mauga e fa’apea, e ui i le faigata o le galuega mo le paketi, ao lea lava ua molimauina e le fono tulaga manuia ina ua fa’ai’u le galuega a le komiti soofaatasi.
Ae na saunoa Gaoteote e fa’apea, o se tausaga ese lenei i galuega a le fono mo le paketi, ina ua matua fuli lava le fono e eli i lalo tulaga taua o le paketi, ona o le manatu ia manuia le faigamalo a Amerika Samoa faapea ai ma le atunuu atoa.
“O le taua o le paketi lenei, ua tatou malamalama ai i tulaga uma o lo o i ai tupe ma faagaioiga a le malo, e le gata i le tausaga tupe lenei ae faapena foi i le tausaga tupe fou, e ui o se galuega faigata sa alo atu i ai afioga i taitaifono ma le komiti tuufaatasi, ao lea lava ua i’u manuia le galuega, malo tautua”, o le saunoaga lea a Gaoteote.
SUIGA O LE PAKETI
O lo o tumau pea le aofa’i o le paketi a le malo mo le tausaga tupe fou 2015 i le aofaiga e $424.48 miliona, sei vagana ai suiga laiti ua faia e le Komiti Soofaatasi i nai vaega tupe i totonu lava o le paketi, ina ia mafai ai ona tali ni isi o manaoga taua na alia’e mai i le taimi o iloiloga.
O suiga a le Komiti Soofaatasi, e aofia ai le aveese mai o le $435,000 mai ni isi o polokalame ma ofisa a le malo, e fa’atupe ai ni isi o manaoga, e pei o le aveese mai o le $200,000 mai le paketi a le Ofisa o Turisi, ona fa’aitiitia ai loa lea o le paketi a lea Ofisa i le aofaiga e $700,000 mai le $900,000.
O le isi paketi, o le fa’aitiitia lea o polokalame i le vaega o le ‘Special Program’ a le malo i le $235,000, e pei o le aveese mai lea o le $35,000 mai “ASG fuel fleet”; aveese mai le $100,000 mai le “local road maintenance subsidy”; ma le $100,000 e aveese mai i le “Sport Complex subsidy”.
O le tupe e $435,000 e pei ona faia i ai suiga a le Komiti Soofaatasi, e ave le $370,000 e fa’atupe ai le “matching fund” mo le polokalame a le “Medicaid”, ae o le tupe e totoe ai e alu e fa’atupe ai siitaga mo le kovana ma le lutena kovana.
