TALA O LE PASEFIKA


[ata: foa'i]

PASEFIKA

U’UNA’IA E SAMOA IA FEUSUAIGA SAOGALEMU, SU’ES’EGA MO LE HIV I FITI

O lo’o ua u’una’ia e le Minisita o le Soifua Maloloina, a Samoa, ia tagata o le atunu’u, ina ia fa’aaoga auala saogalemu i feusuaiga, e aofia ai le fa’aaogaina sa’o o pa’u mo le puipuiga o le saogalemu, ma alo’ese mai i le fa’aaogaina o se nila, e fa’aaoga e seisi, a’o tali atu ia le atunu’u, i le faafitauli ua tula’i mai i Fiti, ona o le sasao o le faama’i o le HIV.

E pei ona fa’aalia e le minisita o le soifua maloloina, o a latou tapenapenaga, ua na’o se taumafaiga ina ia le a’afia le atunu’u i se tulaga faigata, ona o lenei faama’i.  Ae le faapea, ua o’o Samoa i le tulaga, ua iai nei ia Fiti.

Ua fa’alauiloa mai e le malo o Fiti, ia le a’afia o le atunu’u i se tulaga o faalavelave fa’afuase’i ona o lenei fa’ama’i, lea ua a’afia ai le tasi, i tagata matutua e to’a 60, o le atunu’u.

Ae ua lapata’i mai foma’i, e ono a’afia ia isi motu ma atunu’u, pe afai ae agai pea i luga fuainumera o tagata i totonu o Fiti, e a’afia i le HIV.

Sa ripotia e le Samoa Observer, e to’a 12 ni tagata, i totonu o Samoa, ua a’afia i le HIV.  O lenei faama’i, e le mafai ona pipisi atu i le opoina o seisi tagata, po o le lu lu lima, po o a’ai faatasi, nonofo faatasi po o le galulue faatasi foi.

Ma ua iai ni vailaau ma togafitiga, e mafai ona ola maloloina ai se tagata, ua a’afia i lenei fa’ama’i, pe a mafai ona taofiofi le pepesi atu o le vairusi e mafua ai.

Ua fa’ailoa mai e le minisita, ia lo latou fa’aauau pea ona galulue faatasi ma tagata o le atunu’u, pa’aga ma matagaluega o le malo, ina ia mafai ona fa’amalosia, ia le nofo tapenapena a le atunu’u.

FA’ASAOINA MAI E LEOLEO PAPUA NIU KINI NI TAGATA INDONESIA E 39 SA AVE FAAPAGOTA

E to’a 39 ni tagata mai Indonesia, ua fa’apea ona fa’asaoina e leoleo o le malo o Papua Niu Kini, sa aumaia i ni auala taufa’asese ma le pepelo, i totonu o Port Moresby.

I se fa’aaliga mai i le ofisa leoleo a PNG, e to’afa ni tagata Saina, ua taofia nei e leoleo, e tali i moliaga. O se osofa’iga faafuase’i a leoleo, sa faia i se fale i Port Moresby, i le taeao o le    Lua, na faavae ima ni ripoti na tu’ufa’atasia e vaega su’esu’e a le ofisa a leoleo, sa maua atu ai ni tamaitai se to’alima, ma ni alii se to’a 34, o loka, i totonu o se fale e tolu potu moe.

E tusa ai ma se faamatalaga a leoleo, na mafai ona tosina mai ia nei tagata e to’a 39, i luga o upega tafailagi, ona o ni folafolaga mo galuega.  Ae peitai, sa ave faapagotaina i latou, e se faalapotopotoga, e gafa ma le feavea’i fa’anana o tagata.

TUTU FA’ATASI IA PULENU’U O MOTU A LE ATU MARIANA I MATU E FAASAGA TAU I LE MAINAINA O OGASAMI LOLOTO

Ua fa’aalia le ‘aufaatasi o Pulenu’u o motu o Saipan, Tinian, Aguiguan, Rota ma le atu Mariana (CNMI), e faasaga tau i le fuafuaga mo le mainaina po o le suaina, o ogasami loloto, o le teritori.

E pei ona o latou fa’ailoa mai, ua tele ni fesili tau i siosiomaga ma tamaoaiga, e le o mafai ona maua mai se tali, mai i le malo feterale, e mafai ai ona agai i luma lenei fuafuaga.

I se fa’aaliga ‘au faatasi mai i le Pulenu’u o Saipan, ia Ramon “RB” Jose Blas Camacho; o le Pulenu’u a Tinian ma Aguiguan, o Edwin Adan; o le Pulenu’u a Rota, o Aubry Hocog ma le Pulenu’u o motu i matu, ia Valentino Taisacan, ua ta’ua ai le lesitalaina aloaia, o la latou fa’atu’i’ese, i le malo feterale.

Ua fa’aalia e afioga i Pulenu’u ia le le manino ma fa’atuatuaina, o faamatalaga o lo’o fa’ao’o mai i le CNMI ma ona faigamalo, i le a’afiaga o le siosiomaga, tamaoaiga ma ona tagata, ona o le polokalama a le malo feterale.

Aemaise ai, le leai o se tali manino, e tusa ai ma se penefiti tau tupe, e ono maua e le CNMI, mai i lenei galuega.

Ma o latou  ta’ua foi, le leai o se faamaninoga lelei, e tusa ai ma ni galuega a ona tagata, e ono maua mai i lenei fuafuaga, po o se tupe aoina e aoga mo le malo, po o se tamaoaiga tumau mo motu uma.