Tama Matua o le Ailao Afi: Malo Tanuvasa Seleni
Honolulu - HAWAII
O se tala tusia e le alii tusitala i Honolulu, Ken Aiono sa ia fa’ailoa ai le taua o lea fo’i alo o le atunuu aua sa ia matua siitia fo’i lana taleni “Ailao Afi” a’o ia alaala i Hawaii ina ua mae’a ona aoaoina lelei ma ua matuu atu mai ona matua mai Nuuuli, Amerika Samoa!
I lea fo’i tala, ua fa’afetaia ai e Ken Aiono le talileleia e le susuga Papali’itele [Tihati ] ma Auimatagi Cha Thompson, o se vala’aulia ina ia fefa’asoa’i o latou lagona fa’alaua’itele i luga o nei tala tusia e tusa ai o le taumafaiga a Malo Tanuvasa Seleni mai lona taunuu mai i le Setete o Hawaii ma galue ai e siva Ailao afi i le la’ua aufaafiafia, sa matua mata’ina ai lana ailao afi! O se taleni fo’i e le o to’atele nisi e fa’amanuiaina ai a latou taumafaiga! E foliga mai lenei taleni, e te ta’alo i le afi! O se mea e le gafatia ona e le to’atele ona fa’ata’alo i ai!
O Malo Tanuvasa o se tasi na soifua a’e i Vaimoso, Upolu ia Tesema 12, 1946 i nai ona matua o Leuta Levu ma lona tama o Tanuvasa Seleni. Peita’i na i’u ina oo mai le tama o Malo e tausia e matua o si ona tama o Fa’aleiloa ma Pu’a Tanuvasa Seleni o Nuuuli.
I le atoaga o le 16 tausaga o Malo na siva ai o ia e fa’ailoa lona tomai uiga ese ma lona mata’alia i le Ailao Afi i US Seattle’s World Fair, ma o iina sa ia mauaina ai le avanoa e malaga atu ai loa i Hawaii ma nofo mau ai.
I se tala mai a lona to’alua sa la’ua mafuta lelei, “Na savalivali mai lava le alii talenia i le Ailao Afi e foliga mai e sau mo sana fa’afiafiaga i Honolulu, e na’o le pea se’evae tosotoso ma le ie solosolo, lona mitiafu ma le $20.00 i le taga sau loa i le va’alele mo Hawaii.”
O le mea sili ona taua sa i lona loto, “ua aga’i mai i le mea e fa’amanuia ai le Atua i sana miti e fa’atino mo lona lumana’i.” O se tala fa’amama’i lea a lona faletua, Candy Tauvasa Seleni, aua na maliu lea ali’i ta’uta’ua i le Ailao Afi ia Oketopa 24, 2021.
“Ua tu’ua fo’i matou e Malo Tanuvasa Seleni le mafutaga ma le faletua ma le fanau, ae ua matua alaalata’i i latou i se faletele e faitau miliona lona tau i le setete lava o Hawaii, ua mautinoa ua fa’amanuia le Atua ia te ia ma o le fa’afetai lea mo ia ma lana taumafaiga ua au!”
O le ulua’i fa’afiafiaga lava na malaga ese mai ai Malo mai Hawaii e fa’atino o lona fa’aaliga lea na fa’atasi atu ai ma Kumu Hula Rose Joshua ina ia fa’afiafia i le alii pelenise o le Malo o Iapani, Prince Akihito, o ia la na mulimuli ane avea ma Emepasa o le Malo o Iapani, mai le tausaga 1990-se’ia faato’a mae’a lana nofoaiga i le 2019, lua tausaga mulimuli ane ai, ae maliu le ali’i fa’afiafia lauiloa i le Ailao Afi, Malo Tanuvasa Seleni ia Oketopa 24, 2021.
I le toe tatalaina aloaia o faitoto’a o le Imperial Hotel i le tausaga e 1968, peitai na toe taliu atu Malo Seleni ma le ausiva Polenisia e fa’aauau ona fa’afiafia i Iapani i le tausaga e 1969, ina ia fa’afiafia i le Faletalimalo o le Hyakumangoku Resort Hotel. I lana lea au fa’afiafia sa siva ai le tamaitai talavou o Barbara "Candy" Kunewa, lea lava na i’u ina laua fa’aipoipo ma amatalia lo la’ua aiga! e 51 tausaga o la’ua mafutaga a’o le’i tu’ua le tama ailao afi le mafutga mafana i le alofa ma le fa’amaoni!
I le tausaga 1970 na ia fa’atasi atu ai i le ‘au fa’afiafia a le Tavana’s Polynesian Spectaculars, o se tasi o au faafiafia mata’ina i lena vaitau i Honolulu, Hawaii. Na o ese mai lea o le ‘au fa’afiafia a Tavana mai le Moana Hotel, ae tumau ai pea Malo Tauvasa e fa’afiafia i lea faletalimalo.
Sa fa’aauau ona ia fa’afiafia i lana taleni o le ‘Ailao Afi e mata’ina le vave ma le mata’alia o Malo i le fa’atinoga o lana taleni. O lona igoa sa siva ai o ia i lena vaitau ua faalauiloa ai o ia o “Malo the Savage!”
Na tumati’e lana ‘Ailao afi, ona o le saosaoa e fa’atino ai lana ‘ailao ae matagofie atili ona e iloa lelei ona faia ma le laufofoga fiafia e salani ai. O le isi lea mea e atili ai ona fetuleni mai le to’atele e fia maimoa i le siva a le aloali’i Samoa o Malo.
I lea lava foi vaitau, na fa’alogoina ai fo’i le ulufale mai foi o le isi i lea lava taleni, sa aofia ai Ifi Soo ma lana fo’i taleni Aiao afi i le ‘au fa’afiafia a Tihati i Waikiki.
O le vaitausaga o le 1970 ma le 1980, ua le iloga se mea e ta’uta’ua mai ai aloalii Samoa i lea siva e na’o Samoa moni lava e mafaia ona latou fa’atinoa. O le vaitau fo’i lea e lua lava i lactou na iloga ona maoa’e ma gasoso turisi i Hawaii e fia maimoa ai, o le susuga Pulefano i le PICC Laie, Falaniko Vitale i le ausiva a Tihati i Waikiki, ma Malo Tanuvasa Seleni i Kailos. Na Ilona lelei lava, e togisilia lava Malo Seleni I le matou a le to’atele sa laulauvivilu i lea faiva! Na a’otauina Malo e le Tama o le Ailao afi, Olo Freddie Letuli, o le sana tuuina le Ailao Afi i le tulaga au mati’e ai nei i ala o fa’afiafiaga aua na ia faia lea matati’a I Hollywood le a’ai o fa’afiafiaga esse fa’avaomalo.
E le’i fa’atamala Malo i lona faiva i so’o se taimi e Ailao ai, o le vave ma le mata’alia e leai se pa’u o le naifi ailao, o le ala lea e sili ona mata’ina ai! Ua fa’aaogaina tatau e Malo le pisi ma le tumutumu o Waikiki e avea ma ana maketi fa’afiafia, ma ua mautinoa, o ala fo’i ia o manuia sa natia ua tatala e le Atua mo lana taumafaiga.
Mai lea avanoa na fa’aaoga tatau e Malo Seleni, ua fa’avasega uma ai e faletalimalo i Waikiki, e tatau lava ona i ai se avanoa e siva Ailao Afi ai se tasi a latou fa’afiafiaga uma i so’o se po!
“O se mea sili ua mafai ona tufa atu ai fo’i le tamaoaiga mo uso uma ua soloa'i mai o i ai lea fo’i taleni.” O se toe fa’amanatu lea a le faletua o Auimatagi Cha Thompson lea e fa’atautaia fa’afiafiaga a le Tihati fa’atasi ma Papali’itele J. Tihati Thompson.
E le gata i lea taumafaiga ua au mo nai uso ua lautogia i lea fo’i taleni o le Ailao Afi, ae ua manatu Papali’itele ma Ken Aiono, au tatau ona Sofia lenei aloali’i o Samoa i le lisi o e na fatufatu mea lelei mo le tamaoaiga tausi o le Setete o Hawaii e ala mai i le vaega o Turisi po’o tagata maimoa i le atunuu mai isi malo mai fafo.
I lo latou vaitau, sa le i ai ni ata video ma mea uma ua mafai ai ona vave fa’asalalau faalaua’itele ai nei fa’afiafiaga uma pe mafai fo’i ona fa’amauina fa’avave ai le vave ma le mata’alia o e fa’afiafia i lea taleni e le o toatele nisi o alo o Samoa o toe gafatia ona fa’atinoa! O lea vaitau ua na’o na pu’e o ata mo fa’asalalauga ma ata tifaga e fa’alauiloa ai.
O le fa’atama o le Ailao Afi, Olo Freddie Letuli, Pulefano Galea’i, ma Malo Tanuvasa Seleni, o i latou ia tatou te fa’afetaia i le atina’ega o lea fa’atamasoali’i a le atunuu. Ua faamanuia i latou e le Atua e ala i le taleni, ae ua latou faia se galuega lelei e atina’e ai ma faataunuu ai fo’i moemitiga a nisi o lo’o mulimuli mai! E mautinoa sa tumutumu le au fia maimoa i so’o se taimi e fa’afiafia ai Malo i po taitasi i so’o se faletalimalo i Alamoana. E fa’atatau lava tagata i le taimi ua latalata i lana siva, e fa’amalie ai latou fia maimoa ona fa’ato’a toe aga’i lea i aiga, ua mae’a tafaoga o le po.
E tele ina fa’asalalauina “Malo the Savage” i ulutala o fa’afiafiaga ina ua mautinoa ua fa’atumulia nofoaga o fa’afiafiaga i Hawaii, ma e mautinoa lava e tusa ma le 30 tausaga o fa’apipi’a lea igoa i le Kalos Kalos South Seas Revue, o le maoa’e lea na oo i ai lana taumafaiga a’o le’i tu’ua e ia le fola o fa’afiafiaga fa’apolenisia i le siva Ailao Afi! O Malo lava ia o le totonugalemu o fa’afiafiaga fa’apolenisia a le Hawaiian Hut Polynesian Revue, o se tala moni lea!
I le tausaga 1997 na fa’ato’a le toe tula’i ai Malo Tanuvasa e fa’aalia lana taleni, peita’i ua ia suia lana matata tauave, e fa’aauau le tausiga lelei o lona aiga. Ua aga’i atu o ia e avea ma Kamuta Faufale ma e fa’akonekarate mo lea fo’i matafaioi aoga. Sa ia toe fa’afouina lava e ia lona fale tele o lo’o tula’i nei lava, ma o lo’o alaala ai le tina ma le fanau. Ina ua mae’a lana galuega tele lena, sa ia vala’aulia le ali’i tusitala, Ken Aiono ina ia mataituina lana lea taumafaiga pe a mai i sana silasila.
I se upu mai a Aiono, sa ia fa’ailoa ai, “E lima lelei fo’i le Ali’i Samoa i lea fo’i taleni, ma ua ioga iloga lona tomai i ana fausaga ua fa’aauau ai pea ona ia fausia maota ma laoa o aiga, e faigata aua o le fa’alagiga o lona suafa Tanuvasa “le la’au na fausia!”
I le tauvaga Siva Ailao Afi na faatasia i ai, Hawaii, Samoa, Amerika Samoa Kalefonia ma Maui, sa vala’aulia fa’apitoa fa’atasi ai i ma’ua e avea ma fa’amasino i lea fo’i faiva, i le vaitausaga 1990. O Malo e alagatatau tele ona avea ma fa’amasino i lea faiva, aua o le latou lea matata tauave i fa’afiafiaga faaleaganuu a Samoa. Ma ua mautinoa e le na’o le pau lea o sona avanoa na avea ai ma fa’amasino i lana taleni. O ona vala’aulia mai le tele o atunuu o le lalolagi ua mae’a ona maimoaina Malo i ona faiva a’o fa’afiafia, e avea lea ma molimau i le maualuga ua fa’atuina ai e ia lana taumafaiva i ona faiva.
O lo’o manatuaina pea o ia e lona faletua mo le 51 tausaga o lona soifua, Barbara Candy Kunewa Tanuvasa, ma le fanau: Michelle Shelly Lee Kekela ma le atali’i o Malo Jr., ma fanau a fanau e to’a ono: Haley Blossom, Brooke, Gabriela, Noah Matai, Legend ma Taimane!
O se molimau a le alii tusitala Aiono, Ken sa ia fa’ailoa ai, “O le taimi muamua na ou fa’ato’a matamata ai i faiva o le ali’i Samoa ailao afi, a’o avea a’u ma sui tata i le fa’aili a e Tavana’s Polynesian Show i le Moana Hotel! sa ou faigaluega fo’i mulimuli ane i le Tihati’s ina ua ou le toe tata i le latou fa’aili! Na ou fa’amemelo fo’i i lona manuia saili, ina ua ou va’aia le sosolo atu o lana ta’avale Lincoln Continental e pipi’i ai lona laisene ua tusia ai lona igoa! “MALO” O se fa’ailo lea o sana tauamfaiga ua a’e malo! O lana amio tausa’afia e le fa’agaloina e le to’atele, aua e mafai ona ia fa’amasani ma le fiafia i so’o se tasi, o mea ia e le ma fa’agaloina gofie!
O le aso Gafua lenei ua fa’ailoa mai o le a fa’atalanoaina ai e Ken Aiono, Papali’itele Tihati ma Auimatagi Cha Thompson le tala’aga o lenei Aloali’i Samoa Ailao Afi ta’uta’ua o Malo Tanuvasa Seleni i lana alaleo fa’salalau i Hawaii, taimi a Amerika.
Fa’amalo fo’i i nai uso fa’amaumau aua e ao ia Hawaii ona toe fa’aea ma taualoa tautua a o tatou tama fanau sa tautiga ai a’o talavou ma avea ma lalamua i mea lelei mo le latou fo’i tamaoaiga tausi fa’alotoifale!

