Saunoa Palemia a Samoa, o ‘fake news’ lipoti i se fanua 400 eka a Amerika Samoa i Samoa


[ata: foa'i]

PASEFIKA 

E foliga mai ua faamaonia atugaluga a afioga i Senatoa, e pei ona sa fa’aleoina i sa latou iloiloga ma le Faatonusili o le Ofisa o Fa’ato’aga, e tusa ai ma lipoti i se lisi mo se fanua e 400 eka i Samoa, lea ua fa’amatu’u mai mo Amerika Samoa mo le tausiga o ni manu fa’asao, ina ua salalau se saunoaga a le Palemia o Samoa, le afioga ia Fiame Naomi Mata’afa, i totonu o le Palemene, i le aso 13 o Mati, 2024 (Mati 12, 2024 i Amerika Samoa) e faapea, e na te le silafia se mea e uiga i lea lipoti.

O le ta’ita’i o le Itu Agai, le afioga Tuilaepa Sailele Malielegaoi, sa fa’aleoina lenei mataupu i totonu o tauaofiaga a le Palemene a Samoa, i le vaiaso ua mavae.

Na saunoa Tuilaepa, “E leai ma se iloa o iloa lea mea.  Ou te fia fa’afesili, se’i aumai se fa’amalamalamaga po o se tulaga faapea lea ua faatu.  Ina ia manino ai lo tatou atunu’u, manino ai foi Amerika Samoa, manino ai foi Falealii, o latou tua maota ia.”

Na fa’aalia foi e Tuilaepa, e mafua ona taua lea tulaga ia te ia, ona ua leva ona ia feagai ma pulufaga, i mea tau fanua ma eleele o nu’u, ma e le o se mea faigofie. “Aemaise se 400 eka, e o’o mai nei, e leai se upu mai i le malo”.

 “O a tu’utu’uga na fai?” o le fesili lea a Tuilaepa.

Sa ia fa’aalia foi, e le tatau ona pogisa Amerika Samoa, ae e tatau ona manino “a tatou uso a malo.  Ua tele mea ia fa’aletonu ua tula’i mai.”

I sana tali fuaitau e tusa ai ma le saunoaga a Tuilaepa, na saunoa ai le afioga i le Palemia, le Sao Fa’apito ia Fiame Naomi Mata’afa, o la sa talanoaina e le Palemene lipoti a komiti filifilia, ma o a latou fa’asoa e patino lava i mataupu i totonu o ia lipoti.  Ae peitai, ua fa’atula’i mai isi mataupu e le o aofia i totonu o lipoti, e pei la o le mataupu lea sa fa’atula’i e le taitai o le Itu Agai.

Lea na saunoa ai Fiame e uiga i le mataupu sa faatulai e Tuilaepa, “O le tali pu’upu’u, ou te le iloa foi e a’u lena mea.”

Sa toe fa’amanino foi e Fiame e faapea, “Ae na ona ou fia faapupula atili i le mataupu sa laga mai e le taitai o le Itu Agai, ai foi a e maua i le mea foi lea, o ‘fake news’ (tala le moni), tulaga lea o le 400 eka.  E na o le pau lava ia o tatou fanua fa’afesuia’i ma a tatou uso i Amerika Samoa, o lo o iai le fanua i Tafuna, mo le tatou ofisa.  Ma lea ua fa’amatu’u le fanua i Moata’a mo Amerika Samoa.”

“E iai le faaopoopoga, lea ua feutaga’i nei iai, ina ia mau se fanua e latalata i le uafu i Tutuila, e tu’u ai se fale teuoloa, pe a, e fesoasoani i le fealua’i atu o le tatou va’a, i le va o motu e lua.  Ma o lona uiga la, la’a lua fanua a tatou i Amerika Samoa, ma o lea o le a fuafua iai, sina fa’aopoopo laititi i Moata’a, e fa’atutusa ai, ia fanua ia, mo galuega faalemalo,” o le toe fa’aopoopo mai lea a le afioga i le Palemia.

Ae sa toe saunoa Tuilaepa e faapea, e le o se ‘fake news’ sa faalogologo ai.  Sa ta’ua e le taitai a le Itu Agai, “sa ou fa’alogologo i felafolafoaiga a le Senate, o ta’ua ai mea ia.  Afai e ‘fake news’ le Senate, e le o se ‘fake news’ a a’u.”

E pei ona sa lipotia e le Samoa News i ni nai vaiaso ua tuanai, e tusa ai ma le molimau a le Faatonusili o le Ofisa o Fa’atoaga, le susuga ia Solia Mutini i totonu o le iloiloga a le Komiti o Fa’atoaga a le Senate, sa ia ta’ua ai le fa’ameaalofaina mai e le malo o Samoa, se fanua e 400 eka mo Amerika Samoa, e fai ai se pa manu papalagi, e faatupeina e tupe feterale.

I se fa’amalamalamaga fa’alauaitele a Mutini, sa ia ta’ua ai e faapea, o lenei poloketi fuafuaina, ua maea ona pasia mai e le USDA, o se vaega o a latou fuafuaga e ta’ua o le “Food Security Initiative”.

Na molimau ai foi Mutini, ua mae’a foi ona fa’aaogaina se vaega o tupe feterale e fau ai se pa, e si’omia ai lea fanua, ma o le taimi nei, e 11 manu papalagi ua i totonu o le pa.  E ono manu papalagi, o le fa’aoso mai i le malo o Samoa mo taitai o le malo o Amerika Samoa, ma manu papalagi e lima sa faameaalofaina mai e le sui Palemia.

Ae o le taimi nei, o lo o latou galulue mo le tu’ufa’atasia o se maliliega ma aiaiga o le lisi, ae e le’i fa’ao’oina atu i le kovana o Amerika Samoa ma le Palemia o Samoa, e sainia, ia Me, lea ua fuafua e toe fa’ataunuuina ai le fonotaga fa’aletausaga ale ‘Atoa o Samoa’.

A mae’a lea ona fa’ao’oina atu loa lea i le Ofisa o le Loia Sili mo le faamaeaina o aiaiga o le lisi, ae e le i fa’ao’oina atu i le Maota Fono e iloiloina ma pasia.

Ae peitai, sa le’i faamalieina finagalo o afioga i Senatoa e tusa ai ma lenei fuafuaga.

LIPOTI LATA MAI

E tusa ai ma se lipoti a le Samoa Observer i le faaiuga o le vaiaso na se’i mavae atu nei, ua fa’ailoa mai ai, o manu papalagi e lima ma mamoe e lima, ia na fa’ameaalofaina mai e le malo o Samoa mo Amerika Samoa, o lo o tausiaina i Vaea ae le o Togitogiga e pei ona ta’ua muamua.  Ma o lea tulaga, sa faamaonia mai e le Faatonusili o le Ofisa o Faatoaga ma Faigafaiva, le susuga ia  Dr. Seuseu Tauati  

Na fa’aalia foi e Dr. Tauati, e leai se maliliega aloaia ua faia, e aofia ai se lisi, i le va o malo e lua, e fa’atatau i se fanua i Togitogia, e faatu ai se pa mo le tausia ai manu papalagi ma mamoe.