TALA O LE LOTOIFALE


[ata: foa'i]

Pago Pago - AMERIKA SAMOA

FAAMAVAE IA LE SUI TAITAIFONO O LE KOMITI FAAFOE A LE ASTCA

Ina ia fa’aavanoaina lona taimi aua lana taumafaiga, e avea ma sui tauva o lona itumalo, i le tofi Faipule, o le Maota o Sui, ua faamavae ai le susuga ia Saena Omar Shalhout, mai i lona tofiga, o le sui Taitaifono o le Komiti Faafoe a le Matagaluega o Feso’ota’iga a le malo (ASTCA).

Sa fa’ailoa atu e Shalhout, i le afioga o le Kovana Pulaali’i Nikolao Pula, i totonu o lana tusi faamavae ia Setema 25, ia le faia o lenei faaiuga ma talosaga, mo se faaiuga tatau i lona tofiga.

Sa faapea ona ta’ua ai e Shalhout ia tausaga o lana tautua i totonu o le Matagaluega o Feso’ota’iga, mai lava ia 2018 se’ia o’o mai i le tausaga e 2023.  O se taimi mulimuli ane, na toe filifilia ai o ia e avea ma totino o le komiti faafoe, ia Iulai 31, 2025 faapea ai ma Setema 10, 2026.

Sa fa’aalia e Shalhout, tauala atu i lana tusi faamavae, ia lona agaga fa’afetai i le afioga i le Kovana, ona o le fa’atuatuaga na tu’u atu ia te ia, a’o avea o ia ma totino o le Komiti Faafoe faapea ai ma sui Taitaifono.  E le gata i lea, o le agaga faafetai, i le toe filifilia o le komiti faafoe, ma le toe tu’uina atu o le avanoa, e fa’aauau ai ona o latou tautuaina ia le atunu’u.

A’o faamalamalamaina mafuaaga i lona faamavae, sa fa’aalia e Shalhout, ia le toe o a’afiaga, i kemupeni o lo’o fa’agasolo nei, aua sui tauva mo le tofi Faipule, i totonu o le Maota o Sui, mo le itumalo o le Maoputasi numera 4, lea e aofia ai ia afioaga o Leloaloa, Atu’u ma Satala.

Ma sa ia ta’ua ai foi ia le le’i faataunu’uina o le ulua’i fonotaga a le komiti faafoe fou, lea na filifilia ia Setema 10, 2026, mai fa’aalia le iai o sona faamoemoega, o le iai se tasi o totino o le komiti faafoe, o le a mafai ona avea ma taitaifono.

O nisi o sui tauva mo le tofi Faipule mo le itumalo a le Maoputasi numera 4, e aofia ai Talali Perry T. Loloaso, Wightman-Uia Tapai Alailepule ma Ben Vaivao, lea o lo’o tu nei i le tofi.

FA’AULU SE PILI TAUFA’AOFI E TOTOGI AI LE AITALAFU I LE TEUGATUPE RITAEA

A’o fa’aauau pea ona fa’aleoina e nisi o le mamalu lautele, ia fa’asea e tusa ai ma le agai i luga o le aitalafu a le malo o Amerika Samoa, i le teugatupe o le Ritaea mo tagata faigaluega a le malo, ua fa’ailoa mai e taitai o le malo, o le matafaio e amata mai i le tiute a le malo, ina ia fa’afetaui ia le foa’i a tagata faigauega i le ritaea ma totogia nisi vaega, e mafai ona fa’amautu ai le tala o le tupe mo lenei penisone.

Ua silia ma le $30 miliona ia le aitalafu, e pei ona faaleoina e le Peresetene o le Senate, le Afioga Tuaolo Manaia Fruean.  Ma o lea ua ia fa’auluina ai se iugafono taufaaofi, e taumafai e fa’avae ai se auala e totogi ai le aitalafu, a’o lata ina tapunia ia Fono Faitulafono mo sana malologa umi.

O lenei iugafono, o tau saili ai se auala e mafai ai ona toe totogi le aitalafu, a’o puipuia ia penefiti o ritaea mo tagata faigaluega a le malo, ua malolo ma i latou o lo’o fa’aauau pea ona galulue.  

O Tuaolo, o lo’o avea foi ma taitaifono o le komiti faafoe a le ASGERF, ma o lo’o ia finau mo se fuafuaga e mafai ona liua ia ‘unpaid liability’ a le malo, i se maliliega, i le va o le malo ma le Retirement Fund, e mafai ai ona totogia lenei aitalafu.