Vavau a Samoa
O LE ASO NAI TUMUA
O se tasi lenei o tala e mataina fo’i lona fa’amatalaina mai ni isi o Vavau a Samoa, o le tala e fa’atatau i le faigauo mafana a Letufuga ma Tuiatua Faisautele, ma, o iinei na afua atu ai ni isi o muagagana ma alagatupu o lo o fa’aaogaina e le to’atele o le au failauga Samoa i taimi o a latou folasaga ma lauga.
Fai mai le tala, o le masani a Letufuga, o le alu lea e asiasi i le aiga o lana uo o Tuiatua Faisautele ma la eva ma tafafao ai. I se tasi la aso ina ua manatu Tuiatua Faisautele o le a alu malaga mo se taimi umi, sa ia fa’atonuina ai loa lona faletua ina ia alofa ma tausi fa’alelei lana uo o Letufuga pe afai e alu atu i le fale i se aso, ina ne’i tuai mai i lana malaga umi lea o le a alu ai. Na fa’atonu e Tuiatua lona faletua o Gaogaooletai, ia fai fa’alelei lana uo, teu fa’alelei le fale pe a alu atu, ma ia fai mea uma e mana’o i ai o ia, ia sua le aulapa uta sua fo’i le aulapa tai, ina ia fa’amalieina atoatoa le loto o lana uo ao ia toesea, ma sa talia ma le loto fiafia e le faletua o Gaogaooletai fa’atonuga uma ua tu’uina atu e lona ali’i ia te ia, ma ua sauni loa le malaga o le a alu ese ma le aiga.
Ua alu le malaga a Tuiatua e ta’atiu, fai mai le tala e lei umi lava ona te’a ese atu le malaga ae fotua’i mai loa le tafaoga a Letufuga, ma ia maua atu ai na o Gaogaooletai i le fale, ma sa faapea loa ona faia e Gaogaooletai mea uma sa faatonuina ai o ia e lona ali’i e fai pe a taunu’u lana uo, ma ua fa’amalieina fo’i le loto o Lefutuga i le tali malo lelei o le fafine i le la mafutaga. Ae o le mea ua tupu, ua sese le auala na fa’auigaina ai e Gaogaooletai le fa’atonuga a lona ali’i ina ia sua le aulapa uta ma sua le aulapa ai, ona ua oo lava le tali malo a Gaogaooletai i ni isi o tulaga, ma o le mea ua tupu, na i’u ina la nonofo ai ma Letufuga, ona ma’itaga ai loa lea o Gaogaooletai i le ali’i, ma ina ua iloa e le ali’i, sa fai lana mea leaga o le toe sola lea i lona aiga i Savai’i.
Ua tuua na o Gaogaooletai le aiga ma lona ma’itaga, o Lefutuga ua toe sola i Savai’i, ae o Tuiatua Faisautele o lo o alu pea lava lana ta’atiuga e le i fo’i ane lava. Fai mai ua oo i le taimi ua fanau ai le fafine, ona ia fanauina lea o se pepe tama, o se ali’i na ola malosi, o se pepe e aulelei fo’i ma manaia ona foliga. O le mea ua tupu, ua amata ona tupu le tamaititi i totonu o le la aiga ma lona tina, ma ua avea fo’i o ia ma tagata matua, ae lei toe fo’i ane lava le malaga a Tuiatua Faisautele i le aiga. Fai mai le tala o le isi aso a’o pisi lava Gaogaooletai ma si ana tama e lei maua se igoa i le taimi lea i feau ma galuega masani o le aso, na fa’afuase’i ona la vaaia se va’a ua tuta mai i gatai, ma vaaia ai loa e Gaogaooletai lona to’alua o Tuiatua ua fo’i mai lana tiuga sa malaga ai mo se taimi umi, ona savali lea o le fafine e fa’afeiloa’i si ona to’alua, ae na te’i le tamaloa ina ua ia vaaia se tamaititi o lo o tamo’e e muamua atu i luma o Gaogaooletai, ona tu lea o Tuiatua Faisautele ma lona te’i ma fesili i lona to’alua, “a o ai lenei tamaititi e tamo’e mai”.
