TALA MAi SAMOA

TOLOPO FAASALAGA LE MAMEA EMOSI PUNI

 

O le aso 15 o le masina nei lea ua toe tolopo i ai se faaiuga a le Faamasinoga Maualuga, i le mataupu faasaga i le sa avea ma fomai o Le Mamea Emosi Puni, mo le faatinoina o le sala i le afioaga, lea e faamoemoe o le vaiaso fou o le a fono ai alii ma faipule o Pu’apu’a e tusa ai ma le faasalaga a le nuu i le solitulafono ua faia. O lea solitulafono o lona fasi matea lea o ni manu papalagi mai le atinae povi a Siaosi Apelu mai Pu’apu’a lava, i le masina o Fepuari o le tausaga nei, o nai masina faatoa maea ona magalo mai le tuliina o lona faasalaga e pei ona sa nofosala ai i le falepuipui mo le tausaga e tasi, ina ua faamaonia lona moliaga o le faaoolima mataga.

 

Na faailoa e le matai o le aiga, le tofa Sitagata Tevita mai le aiga o le alii na tagi, ua maea ona soalaupule le mataupu ma ua latou faamagalo foi i le ua aafia ina ua oo atu ma le $2,000 ma le tuutuuga e aumai le i si a latou manu papalagi e sui a’i a latou manu papalagi. Sa faapea foi ona tulai le matai o le aiga o le ua aafia, le afioga Tagaloa Tea ma faailoa o lea ua sauni lo latou aiga mo le faatinoina o le sala i le afioaga. Ae peitai e ese foi le faamatalaga a le e ona povi na ia faailoa i le Faamasinoga. Fai mai a ia, na oo atu le ua molia ma lona aiga, ma le tupe e $2,000 ma le faaupuga, o le seleni e fesoasoani i le maliu a le aiga sa faatautaia i le vaiaso na tea nei.

 

Na fesiligia ai lea e le afioga Faamasino Sili Patu Tiavaasu’e Falefatu Sapolu, le vaega tonu na mafua ai ona tuuina atu lea tinoitupe. Saunoa le Faamasino Sili, e foliga mai ua manuia ai le aiga potopoto i lea tupe ae le o le e ona tonu manu papalagi. Ua tolopo la le mataupu mo le faaitnoina o le faasalaga, ae a leai, o le a faatino loa le faasalaga a le Faamasinoga. Na faamanino e Faamasino Sili Patu, e le aloaia e le Faamasinoga ni talosaga o mea e lei tutupu, sei vagana faatinoga ua maea ona faatino.

 

SAOLOTO MAI LE TAUMAFA TAPAA

 

Ua mae’afolasia mo le silafia e le Kapeneta le Pepa o Faamatalaga na tuuina mai e le Matagaluega o le Soifua Maloloina e tusa ai o tulaga ua i ai tapenaga a Samoa i le mataupu o le “Saoloto o le Pasefika mai le Taumafa Tapa’a 2025.” O le mataupu lenei na faataoto mai i le Feagaiga a le Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi lea na sainia i le 2003. Na sainia e Samoa ia Setema 2003 ma faamaonia lona auai ia Novema 2005.

 

O le tausaga e 2008 na tapena ai le Tulafono tau Tapaa a Samoa e puipuia ai tagata mai le aafia i faama’i e mafua mai i le taumafa tapa’a, puipuia ai ma latou e le ulaula tapa’a, faaitiitia ai le maliliu laiti o tagata Samoa mafua mai le taumafa tapa’a, tulafono mo le faatauga ma le faalauiloaina o tapa’a faapea ma le faatauina atu ma le mataituina o vaega lamatia o aafia i le faiga o le tapa’a. E i ai vaega o le Tulafono Faatonutonu 2013 e lima taitaiina ai auala e faaatino ai le Tulafono tau Tapa’a, o lo o manaomia ai le tatau ona i ai se feau faailoilo e faailoa i ata ma faailoilo i luga o tapa’a o lo o faatau atu i totonu o Samoa. Na faatuina e le afioga i le Minisita o le Soifua Maloloina le aso 1 o Novema 2014, e avea ma aso e amata faataunuu ai le faamalosia o lea tulafono faatonutonu.

 

O i si vaega o le tulafono e aofia ai le tapu ona faia faasalalauga faatosina, faamaopoopoina ma le faalauiloa o so o se ituaiga faiga e atagia ai faailoilo o le tapa’a i Samoa ma le faatau atu o tapa’a i tagata i lalo o le 21 tausaga le matutua. Ua siitia e Samoa lafoga e faaopoopo i le tau o le tapa’a e faatau atu ai i totonu o Samoa, ina ia alagatutusa ma fautuaga mai le Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi mo le faia o auala ma manulauti mo le faaitiitia o le taumafa tapa’a e ala i le lafoga e le itiiti ifo ma le 70% ua tuuina i so o se oloa tau tapa’a. Ua ausia e Samoa lea manulauti, e pei ona faailoa i iloiloga a le Matagaluega o Tupe Maua.

 

ASO O FAIAOGA O LE LALOLAGI 2014

 

O le aso Toonai (le aso 4) ma le aso Sa (le aso 5) o Oketopa ua faamanatuina i le lalolagi, o aso o faiaoga o le lalolagi, ma ua fuafua le Sosaiete o Faiaoga o Samoa e faamanatu lea aso e ala i ni faafiafiaga o lo o fuafua e faia i luma o le maota o le malo i Matagialalua mai le itula e 9 i le taeao e oo i le 12 i le aoauli.

 

Na faaalia, o le a faaleo aloaia ai e le peresetene o le SFS, le afioga Alaifea Laititi Belford Su’a i le malo, ia nisi o mataupu e patino i le galuega faafaiaoga e manatu le sosaiete e lei atoatoa le soalaupuleina. I se pepa o faamatalaga mai le Sosaiete o Faiaoga o Samoa, na taua ai le tutu faatasi o faiaoga o Samoa ma le isi 30 miliona o faiaoga i le lalolagi o lo o i lalo o le faamalu o le Fono o Aoaoaga o le Pasefika, ma le Faalapotopotoga o Aoaoga Faavaomalo, e faailoa atu i le lalolagi atoa o le autu o le Aso o Faiaoga o le Lalolagi o lenei tausaga, o le “Ia toese potopoto mo aoaoga e silisili ona lelei,” ma ia finau pea ina ia auina atu tamaiti uma o le lalolagi i aoga.

 

TAMAITAI LEOLEO AVE TAAVALE FAATAMALA

 

Ua aveesea le suafa o le tamaitai leoleo lea na lavea ai le taavale a leoleo i Alamagoto i le vaitaimi o le fonotele a atumotu laiti tau atia’e o le lalolagi i le masina na te’a nei, mai le lisi o malu o le malo Samoa o lo o sauni atu e auai i vaegaau a Malo Aufaatasi mo le tausia o le filemu i atunuu i fafo o lo o tulai mai ai vevesi. Na faamaonia mai lea tulaga e le sui komesina o leoleo, le afioga Fauono Talalelei Tapu i se feiloaiga ma le au tusitala.

 

O le tamaitai leoleo o Gorreti Fidow na ia uliina le taavale a leoleo lea na taliaga i Alamagoto ina ua tifa i tua mai le auala ao ia taumafai e sopoia se isi taavale sa i ona luma, ao agai atu i Moamoa e tali i se valaau. O le a tulai nei o ia i luma o le Faamasinoga e tali i le moliaga o le ave taavale faatamala. Na faaalia, e le nao le pau lea o se faalavelave tau taavale sa aafia ai lea tamaitai leoleo. O le lavea muamua foi o se isi taavale a leoleo sa ia uliina sa aveeseina ai o ia mai ofisa tutotonu o leoleo i Apia, ae auina atu i le ofisa o leoleo i Faleata.

 

Saunia: Lilomaiava Andrew Fa’asau, Naenae Productions