TALA MAi SAMOA
TATALA AOAOGA MO SUI O OFISA PALOTA
O le tala faasolopito o faigapalota i Samoa na faapupula e le afioga i le minisita o le Ofisa o le Komesina o Faigapalota, le afioga Fiame Naomi Mataafa, i lana lauga e tatala aloaia ai le aoaoga mo sui o Ofisa o Faigapalota mai atunuu eseese o le Pasefika i le aso Gafua. Fai mai a ia, e ui e tutusa lava ia taiala faavae o faiga faatemokarasi o lo o limataitaia ai faigamalo a atunuu o le Pasefika, ae eseese lava itu e faataua e atunuu faapea le itu o ia taiala e taulai i ai a latou faigapalota.
O se faataitaiga na saunoa le tamaitai minisita i le amataga mai o faigapalota i Samoa ina ua tutoatasi i le 1962, lea sa nao matai e mafai ona palota, ona o le tofa foi na a’e i tua’a ua lagomau mai i tia sa ina ia faataua le pulega malu a matai i aiga e latou te soalaupuleina le pulea o le atunuu. Peitai, o le 1991 na tulai mai ai ni suiga tetele i upufaiomalo a Samoa, ina ua faataga i latou e 21 tausaga ma luga atu e palota, faaopopo sui e lua i le palemene mai le 47 i le 49 sui o le maota, ma suia le umi o paeaiga mai le tolu tausaga i le lima.
Na saunoa Fiame, na fesuisuiai le faatinoina o faigapalota a Samoa ona o suiga ua tatau lava ma ia taimi ma na ia taua foi isi suiga fou e lua o le a maitauina i le faigapalota o lo o loma nei a le atunuu, lea o le a faamalosia ai le 10% o nofoa o le Palemene e tatau ona nofoia e sui faipule tamaitai, faapea le le toe faaaogaina o le lola palota mo le au palota taitoatasi. Na fautuaina foi e le tamaitai minisita ia sui o lea aoaoga ina ia manatua le taua o le aoao lelei o tagata lautele i le taua o faigapalota aemaise o faamatalaga uma e faatatau i faigamalo ma le malosiaga o loo i tofi o lo o palotaina.
LAGOLAGO E TAUSI SOIFUA MANATU O TUILAEPA
O lo o lagolago malosi e le Sosaiete o Tausi Soifua Faamauina o Samoa, le manatu faaalia o le afioga i le alii palemia, le susuga Tuilaepa Lupesoliai Sailele Malielegaoi, i le tulaga faaupufaiomalo o Amerika Samoa. E pei ona lipotia e Tala Fou i le vaiaso ua tuanai, na saunoa le alii palemia i se faatalanoaga ma se tusitala o le nusipepa o le Samoa News mai Tutuila, ua tatau ia Amerika Samoa ona matua manatunatu lelei i le tulaga o lo o i ai lana faigamalo i le taimi nei, lea o lo o faamatalaina i se tulaga e le o se tulaga lelei.
Fai mai a ia, o le tulaga faateritori o Amerika Samoa i lo la sootaga ma le malo tele o Amerika, e le o se tulaga lelei aua e nonofo mai lava I tua ia sui o Amerika Samoa ae nofo i luma le sui o le malo tele o Amerika e pei ona molimauina i le fonotele na sei mavae atu nei. Na talanoa mai le peresetene o le Sosaiete o Tausi Soifua Faamauina o Samoa, le afioga Taulapapa Fesolai Faamanatu Nielsen, e moni lea saunoaga a le alii palemia aua ua ia molimauina foi lea tulaga i fonotaga a le Faalapotopotoga o Tausi Soifua a le Lalolagi. E lei mafai ona saunoa le sui o Amerika Samoa ona sa usufono le sui o le malo tele o Amerika. Fai mai a ia, o le 1990 sa tuuina atu ai e le latou sosaiete le avanoa e auina mai ai se sui o Amerika Samoa e malaga faatasi ma le au usufono a Samoa i le fono a Tausi Soifua o le Pasefika ma faaali ai so latou manatu faatagata Pasefika.
Peitai, e tatau ona pasia muamua mai i Uosigitone. Na saunoa Taulapapa, sa mafana lava le latou mafutaga ma le Asosi tausi Soifua Faamauina a Amerika Samoa, ae ua seasea toe fesootai i lenei vaitaimi. Na faaalia e Taulapapa, e taua tele le galulue faatasi o a latou sosaiete e lua ma fefaasoaa’i i auala e atili faaleleia ai le latou auaunaga mo le mamalu lautele o le atunuu i Samoa e lua, ma o lo o taumafai pea le latou sosaiete e toe lalaga le latou sootaga sa i ai muamua.
FAAMALOLO LE KOMESINA O LEOLEO
Ua faamuta e le Kapeneta le tautua a le Komesina o Leoleo ia Lilomaiava Fou Taioalo, ma o le a faasalalau faalauaitele le avanoa o le komesina o leoleo i se taimi lata mai. O lea faaiuga a le Kapeneta ua faia ina ua maea se taimi umi o faamalolo le tumau le alii komesina ma komesina lagolago o leoleo sa vaaia le toese i Tafaigata, le susuga Sala Uili Seaga, ao faagasolo suesuega i tuuaiga o faiga le faaalatua ma le talafeagai faasaga ia i laua.
E pei ona lipotia muamua, e faalua ona faia suesuega a le komisi suesue faapitoa sa taitai komiti ai le Komesina o Sulufaiga, le susuga Maiava Iulai Toma, ma o le maea ai o a latou suesuega lona lua, sa tuuina atu ai le avanoa ia Lilomaiava ma Sala e filifili ai pe faamavae pe finau i tuuaiga faasaga ia i laua. Sa faamavae Sala ma ua le toe aafia ai o ia i ia tuuaiga, ae sa manao lava Lilomaiava e finau o tuuaiga faasaga ia te ia.
O lenei mataupu na alia’e ina ua tusi se tamaitai leoleo sa faigaluega i le toese i Tafaigata ma ia faailoa ai le tele o faiga le talafeagai o lo o tutupu i le toese e pei o faiga aiga i le va o alii leoleo ma tamaitai pagota, ae le gata i lea o faiga aiga i le va o tamaitai pagota lava ia, faapea faiga aiga i le va o tamaitai pagota ma le pule o le falepuipui. Na taua ai foi i lea tusi le faia o ni faiga faapito i nisi o leoleo ona e aiga ma taitai leoleo. Sa faamaonia e le komisi suesue faapitoa le tele o ia tuuaiga.
Saunia: Lilomaiava Andrew Fa’asau, Naenae Productions
