O mea’ai - “O le Vaifofo mo Ou Gasegase”

O le ‘mau autu  ma le vaifofo’ o le avea ai o Amerika Samoa ma taulamua i le tele o malo ua maua ona tagata i le ‘Ma’i Suka ma le Toto Maualuga,’ ua fa’ailoa mai, “O au Mea’ai!” E to’atolu sui lautogia mo ni folasaga, ina ia fa’apupula atili le mau ‘autu, fa’apea ai ma le fa’amanino atili, o le Vaifofo o gasegase uma, ‘o mea’ai e ao ina taumafa ai tagata mama’i.’

 

Na patino folasaga i gasegase ua tele i Amerika Samoa: ma’i suka, toto maualuga, ma’i fatu, ma le ova le mamafa.

 

Ua fa’amauina fo’i, o gasegase nei ua tele ina maliliu ai o tatou tagata, ma ua lisia lava i pepa maliu, ma fa’amauina i faila ma’i o tagata ua to’esea. Ona tu’u patino mai ai lea o le fesili, “Vaila’au mo togafitiga, po’o la’au aina mata mo se vaifofo?”

 

O le ulua’i sui na tula’i, Angel Suani, ma sa fa’amamafa lana folasaga i sailiga, fa’amaumauga ma fa’amaoniga ma foma’i e to’atele sa auai i San Diego, ina ia toe tapena mai mea’ai e avea ma ala e saili vaifofo ai tagata uma o lo ua gasegase i le ma’i suka, toto maualuga, ma’i fatu ma le ova o le mamafa o le tino.

 

Ua ia umia fo’i tusi e fa’amaonia ai lana mau, o sailiga ma tusitusiga aoga ina ia tosina le to’atele o gasegase po’o le lautele fo’i o le atunu’u, ia taofia le so’ona mamafa o tino. O lo ua manatu fo’i Suani, e fa’atuina se Ofisa autu o lea taumafaiga i le Litani Center i Nuuuli, ina ia fa’alautele atili lea tautua, ia fa’aaogaina fo’i e tagata, e suia ai le tino ma’i i se tino maloloina mai le ma’i suka ma le toto maualuga, fa’apea le mamafa o le tino ma ma’i fatu eseese.

 

O le sui lona lua o Litani Ahoia, o se tasi e tele ni ana molimau, i ituaiga gasegase tuga o le kanesa, fa’amama toto ma le ma’i ate, lea e afua ona ua tele na’ua mea’ai manu fasi e i ai mea lolo, ua matele ina fiafia tele tatou tagata atumotu e tausami ai.

 

“O le mafuaga, ua matele na’ua tatou mea’ai i a’ano o manu fasi, ae ua matua leai lava ni fuala’au ‘aina mata e fa’alualuagia ai au ‘aiga e tolu i aso ta’itasi. Ua matua le toe ‘aina fo’i e i tatou fuala’au ‘aina mata, ae maise o nati ina ia atoatoa ai le malosi’aga o tatou tino e fete’ena’i ma ma’i tiga e ono maua ai i tatou,” o se fa’amatalaga aloa’ia lea a Ahoia e tusa o lona a’oa’oga tele sa ia maua mai i le auai atu i semina ma ana fo’i taumafaiga e sailiili vaifofo i ma’i fita sa ono maua ai fo’i, ae ua matua iloga ona tele le suiga i lona soifua, talu ona suia atoa e ia ana mea tausami ma vaiinu.

 

O le vaiinu ua ia saunia e fa’amama ai lona toto i aso ta’itasi, o le tasi le tipolo e tatau i totonu o le kalone vaiinu mama, ae le fa’asukaina. “O se vaiinu lea e fa’amamaina atoa ou alatoto ma saunia e maua mea’ai paleni mai le tele o fuala’au ‘aina mata ma mea’ai paleni i aso ta’itasi.”

 

E le gata i lena, ae sa ia fa’aalia, “Ia suia atoa le ala e te tausami ai, aua nei toe inu ma ‘ai e pei ona masani ai tatou tagata o atumotu. Ia inu muamua, 30 minute e mulimuli mai, ‘ai loa lau ‘aiga!”

 

Ua ia fa’ailoa mai ituaiga fuala’au ‘aina ma lona aoga i so’o se fa’ama’i sa ia fa’ailoa mai, atoa ai ma le fiu, afai e te iloa o le a e malaga i luga o le sami, to’aga e tausami sau ‘aiga o i ai ma le fiu, ina ia le toe niniva vave ai oe, le tagata folau i le sami.

 

O le toe folasaga, sa saunia lea e Roy West mai Afonotele, sa ia fa’ailoa patino mai ai le mafuaga sa fa’aaoga ai i atunu’u tetele o le lalolagi vaila’au mo le fagaina o meaola lea e tausami o latou a’ano.

 

“Na fa’ato’a tupu lenei mea, ina ua mae’a le taua lona lua o le lalolagi, ua fa’aleagaina ai le eleele i mea tau mata’utia. Lea na afua ai ona tu’u vaila’au i mea’ai a povi, ma toe tau fa’aofi ai vitamini i totonu o la’au toto, e tausami e meaola fagafao, ma ia ofi ai i tino o tagata pe a fa’aaogaina,” o le tala lea a West.

 

Lea ua tatou i ai nei i le vaitau, e ao ina tatou va’aia toto’a le fa’aaogaina o vaila’au i le fa’aolaina o fuala’au ‘aina ma meaola e tausamia o latou a’ano. Ia fa’alogo ma usita’ia fa’atonuga i le fa’aaogaina o nei vaila’au, aua e lamatia ai lo tatou soifua, o se isi lea tala a West.

 

O nei folasaga sa faia i le aso ananafi, le aso muamua o le semina sa faatautaia e le faalapotopotoga e taua o le Moso’oi Resource Network. E fa’aauau le semina se ia oo atu i le aso taeao.