Molia tama fusu mai Samoa i le fa’aoolima
E to’alua tama fusu o le au fusu mai Samoa na fa’amaonia e le fa’amasinoga fa’aitumalo i le faaiuga o le vaiaso na te’a nei moliaga o le fa’aoolima fa’asaga ia te i laua, ona o se vevesi na tula’i mai i le po o le aso Faraile na te’a nei, lea na la fa’ao’olima ai i se ali’i sa latou inupia ma manu’a tigaina ai foliga o lea ali’i.
O ali’i fusu e to’alua mai Samoa e atoa i ai tagata e to’a 15 na taofia e leoleo i le faaiuga o le vaiaso na te’a nei, ona o tu’uaiga i solitulafono eseese e aofia ai le faatupu vevesi i nofoaga faitele, faaoolima ma le ave ta’avale ‘ona.
Mai le to’a 15 na taofia e leoleo i le faaiuga o le vaiaso na te’a nei, o le to’a 13 o i latou, o tagata matutua ia, na tutula’i i luma o le fa’amasinoga fa’aitumalo i le aso To’ona’i na te’a nei, ina ua tatala faapitoa le faamasinoga mo le iloiloina o mataupu a i latou e taofia i aso malolo o le fu’a ma le Eseta, ae o le isi to’alua, o fanau e talavou i lalo o le tulafono na fa’atoa tutula’i i luma o le fa’amasinoga faaitumalo i le taeao ananafi.
O ali’i fusu e to’alua mai Samoa ia Henry Tyrell ma Fiamaua Hala na tuuaia e le malo i moliaga mama ta’ilua o le fa’aoolima i le tulaga tolu atoa ai ma le fa’atupu vevesi i nofoaga faitele, ae i lalo o se maliliega sa latou sainia ma le malo, na la tali ioe ai i le moliaga o le faaoolima ae solofua e le faamasinoga le moliaga o le faatupu vevesi i nofoaga faitele.
O tuuaiga faasaga ia Tyrell ma Hala na alia’e mai ina ua faia sa latou inugapia ma le ali’i na a’afia o Sita Tupou, (lea fo’i na taofia e leoleo ma tuuaia e le malo i le moliaga mama o le faatupu vevesi i nofoaga faitele) ma tula’i mai ai loa se vevesi i lo latou va, ma fasi ai loa e Tyrell ma Hala ia Tupou.
(O Tyrell na manumalo i le la fusuaga ma Sinapapa Leao o Amerika Samoa i le aupaga o le 175 pauna i le po o le aso Tofi ua te’a.)
Na fa’ailoa e le ali’i fa’amasino ia John L. Ward II i ali’i ia e to’alua e faapea, o le mea moni na tula’i mai i le po na tupu ai le faalavelave, o ni ali’i talavou se to’atolu e uo lelei, sa fai la latou evaga ae oga totonu ai se pusa pia, ona fai lea o a latou tala malie ma tala tausua, peitai na avea le ‘ava malosi ma itu na tula’i mai ai manatu eseese i o latou mafaufau, ma i’u ina latou fufusu ai loa.
Na fautuaina e Ward ia Tyrell ma Hala, e le tatau ona la toe fufusu faapea, sei vagana ua oo i fusuaga e totogi ai laua e pei o fusuaga i totonu o le mae’a, ona fa’atoa la fufusu lea ma isi tagata.
E 12 masina ua nofovaavaaia ai i laua nei i luma o le faamasinoga i lalo o poloaiga e ao ona la usuta’i i ai, ma o ni isi o ia poloaiga e aofia ai lo la totogiina o le sala tupe e ta’i $50 a le tagata, aua ne’i o la toe solia se tulafono, ma ia avea i laua ma tagatanuu lelei i totonu o Amerika Samoa, i soo se taimi la te ulufale mai ai i le atunuu.
O le aso Lulu o le vaiaso nei, lea ua faatulaga e toe fo’i atu ai Tyrell ma Hala i Samoa, e pei ona la faailoa i luma o le fa’amasinoga.
Ae mo le alii o Tupou lea na manu’a tigaina ona mata i le fusuaga lea, na tausala o ia i le moliaga mama o le faatupu vevesi i nofoaga faitele, ma nofovaavaaia ai loa o ia mo le umi e 2 tausaga i lalo o tuutuuga a le faamasinoga.
O ni isi o ia tuutuuga e aofia ai lona tuua o Amerika Samoa ae toe fo’i atu i lona atunuu na sau ai, ina ua manino i faamaumauga a le faamasinoga ua maea le aoga o le pemita e 30 aso sa ia malaga mai ai.
E le o se taimi muamua lea ua aafia ai ni tama fusu mai Samoa i lalo o le tulafono a le teritori, i taimi e malaga mai ai mo valaaulia mo le fu’a a Amerika Samoa. O le tausaga e 2011 na tulai mai ai se fa’alavelave sa aafia ai se tama fusu ma se faiaoga a le au fusu.
