TALA MAI SAMOA


[ata: foa'i]

Apia - SAMOA

TUTULA’I I LUMA O LE FAAMASINGA A SAMOA IA NISI E TO’ALUA MAI I LE TOATOLU O LO’O A’AFIA I LE FAALAVELAVE NA TUPU I VIETNAM

Ua toe faatonuina e le faamasinoga faaleitumalo a Samoa, ia le fa’aauau pea ona lokaina ia James Atua ma Fred Papalii, mo leisi lua vaiaso, ina ua talosagaina e le alii loia a le malo, le susuga ia Paulo Paramore, ia le manaomia e lo latou ofisa ia se taimi e tapenapena ai mo lenei mataupu, ona o lea fa’ato’a o’o atu ripoti o lenei faalavelave, i lo latou ofisa, mai i le ofisa a leoleo. 

O James Atua o lo’o molia, i le taufa’asese i leoleo ma le solia o le tulafono.  O le tamaitai o Nakitah Charles, o lo’o molia, i le solia o tulafono, ae o Fred Papalii, o lo’o molia foi i le taufa’asese i leoleo.  O i latou nei, e iai o latou so’otaga i le kamupani taavale a le Unalei Rentals. 

O James ma Nakitah, sa taofia e leoleo mai i le tu’ua o Samoa, i se faigamalaga mo atunu’u i fafo, ia Me 28.  O lo’o masalomia ia lo la taumafai e totogi tupe ia nisi o le aufaigaluega a le Ofisa o Tiute, e mafai ai ona o la faimalaga ese atu, ina ua taofia i la’ua.

O le aso na soso’o ai, sa molia ma lokaina ai James.  O Papalii na loka talu mai Me 31.

Sa fa’ailoa atu e le loia a James, le susuga ia Meleisea Mathew Lemisio, i le faamasinoga, ia le mae’a ona fa’aulufaleina ia se talosaga mo le vaegatupe faatulagaina, e mafai ona tatalaina ai i tua ia James.

Na fesiligia e le Afioga i le Faamasino, Talasa Atoa-Saaga, ia Meleisea, i le mafua’aga sa le sainia ai se ripoti molimau na fa’ao’oina atu i le faamasinoga.  O le tali a Meleisea, ona sa le maua sona avanoa e feiloai ai ma le ua molia.  Ma ia talosagaina ai le faamasinoga, ina ia toe iloiloina le mataupu, i se vaiaso ma ia fa’ao’oina atu se tali a le ofisa loia a le mal, e tusa ai ma le talosaga a le itu tetee, mo se vaegatupe faatulagaina, e mafai ona tatalaina ai i tua, ia le ua molia.

Na ta’ua e le alii loia ia Meleisea, afai e fa’ato’a toe valaau ia le mataupu, i leisi lua vaiaso, o lona uiga, ua atoa le lima vaiaso o le ua molia, i totonu  le falepuipui.  Ma sa ia fa’amaonia foi i luma o le faamasinoga, ia le lima masina o le ma’itaga o Nakitah, ma ia talosagaina ia le fa’aauau pea o aiaiga o le tatalaina mai o ia (Nakitah), i tua.

Ae peitai, sa finau atu ia Paramore, afai ae toe tatalaina i tua, i la’ua ia, o le a faafaigofie ona fa’alavelave i su’esu’ega a leoleo.

Sa saunoa le tamaitai Faamasino, ona o lo’o fa’aauau su’esu’ega i lenei faalavelave, e fai lava sina ‘oga’oga o le mataupu.  Ma ia faatonuina ai le itu tete’e, e faao’o atu sa latou ripoti, i ni auala o le a latou puipuia ai le le tupu o le tulaga e pei ona saunoa mai ai le ofisa loia a le malo.  Ma  faatonuina ai e le tamaitai Faamasino, ia le toe iloiloina o lenei mataupu, ia Iuni 23 ma o le a toe iloiloina ai le mataupu e tusa ai ma se tupe totogia, e tatalaina ai i tua, ila’ua ua lokaina.

Ae ua faamaonia mai foi i le Talamua Online, ia le iai o nisi e to’tolu, o iai ni so’otaga i le Unalei Rentas, ua faapea ona faatalanoaina e leoleo, ma e ono molia foi i le tulafono.

FAAFOFOGA LE FAAMASINOGA I SE SAUNOAGA PU’EINA O LAUTIMUIA MA LONA FAAMEAALOFAINA ATU O TUPE

I le molimau a le tamaitai o Miriama Liaina, e 32 tausaga, mai Leone, sa ia ta’ua ai lona iai i le fonotaga sa faia i le maota o Lealasola, ia Aperila 20, 2026 ma ia pu’eina ai le faameaalofaina e Lautimuia, o se tinoitupe e $500 i tagata palota.

Na molimau Miriama, sa na’o le vaega mulimuli o le folasaga a Lautimuia lea na ia pu’eina.  Ma ina ua faatonuina i latou e Lautimuia e tape a latou telefoni, sa iai sona manatu, e le sa’o ma ia pu’eina loa le tautalaga a le sui tauva.

Ma sa faafofoga le faamasinoga, i le siufofoga o Lautimuia, o ia saunoa e faapea, “o le seleni fa’atauva’a lea e fai ai se tou taumafataga o le aso Sa ona o lea e lei saunia mai se taumafataga.”  Ae o le aso Gafua lea sa faia ai le fonotaga, e le o le aso Sa.

Na fesiligia e le loia a Lautimuia, le susuga ia Leiataualesa Komisi Koria, pe le o le tu ma aganu’u lea a Samoa, o le fa’aaloalo..  Sa tali le molimau, e na te le iloa, ae i sona talitonuga, sa tu’uina atu le tupe, e faatosina mai ai tagata palota, aemaise, le leai o se tupe na maua mai i isi sui tauva e to’atatolu, i taimi o a latou kemupeni.

Ina ua fesiligia e le Faamasino, le afioga Fepuleai Ameperosa Roma, ia le molimau, i le mafuaaga na ia pu’eina ai Lautimuia, sa tali le molimau, e taua le pu’eina o tulaga faapea, e fa’aaoga i se taimi mulimuli ane.

Ma ina ua toe fesiligia o ia, sa tali le molimau, e na te le’i pu’eina isi sui tauva, ona e latou te le’i tu’uina atu se tupe.

I le molimau a Alamai Fatu, sa ia faalogo i se faamatalaga i luga o le leitio, le solia o le tulafono, pe a tufatufaina tupe i taimi o kemupeni  mo palota, ma o le mafuaaga lea na ia iloa ai, ua sese le tulaga sa faia e Lautimuia, ina ua na tu’uina atu le $500, i lea aso.

Na fesiligia e le Faamasino, le susuga ia Loau Donald Kerslake, ia le molimau, pe aisea na ia taliaina ai le $20, pe ana faapea, ua ia silafia e sese le tufatufaina o tupe i taimi o palota.  Na tali le molimau, ona sa tu’uina atu le tupe i le taimi o le fonotaga.

Na toe fesiligia e le alii faamasin ia Leaiataualesa, ia le molimau, po o ona malamalama, afai ua sese le tulaga sa faia e Lautimuia ma ua ia solia ai le tulafono, o lona uiga, ua ia (molimau) solia foi le tulafono, ona ua ia taliaina le $20.

Sa tali le molimau, e na te le iloa.

Na molimau foi ia Tiresa Leaumoana, o tupe ia sa tufatufaina, e mo faatosina, ae peitai, sa ia taliaina foi le $20.

Sa molimau Tiresa, na faailoa atu ia Lautimuia, o le a o latou lagolagoina o ia, pe afai e tauva i lalo o le FAST, ae peitai, sa tali mai Lautimuia, ‘sei uma le paeaiga lea.”

Na fesiligia e le susuga ia Leiataualesa ia le molimau, po o ona malamalama i le tulafono mo tupe tufatufaina i taimi o kemupeni, ma le taliaina o ia tupe.  E ui ina sa tali le molimau, ioe, ae sa faafaigata ona tali mai i fesili.

Sa fesiligia e Leaiataualesa ia le molimau, pe ua tatau ona molia ia Lautimuia, ae peitai, sa faauilavea ia le loia a Lautimuia, o Magele Leone Sua, ma fa’ailoa mai le le talafeagai o le fesili, ae sa saunoa mai le alii faamasino, na mafai ona tali mai le molimau, e na te le malamalama i le tulafono, ma faatonuina ai e Leiataualesa ia Magele, e mafai ona ia faatulai lea fesili, pe a o’o i lo latou taimi, e su’esu’e ai le molimau.

I le molimau a le tina matua ia Filifilia, mai i Matautu, sa ia ta’ua ai e faapea, e le na’o Lautimuia na tufatufaina atu ni tupe, sa ia maua foi tupe mai i isi sui tauva.  Sa molimau Filifilia, na faamanino e Lautimuia i tagata palota, na iai i le maota o Toomalatai, e le i alu atu e faatosina mai ia tagata palota, ae na alu atu e talanoa e uiga i le palota, ma galuega e mafai ona ia faatinoina, pe afai ae faamanuiaina lana taumafaiga.

Sa molimau foi ia se tama matua, o Tualagi Leaupepe, mai Vaoala, ia le o’o atu o Lautimuia i lona fale, i le aso Tofi, a’o loma ia le palota faapitoa, i le aso Faraile na soso’o ai – Me 1, 2026.

Na ta’ua e Tualagi, o ia ma Lautimuia, e tausoga ma sa ia fa’ailoa atu ia Lautimuia, o ia ma lona afafine, o Amuia Selau Leaupepe, o lo’o palota mo Taioaliiseu Fiti, ona o se sui o le vaega a le FAST.  Ae o le a palota atu isi o lana fanau.

Sa molimau Tualagi, ina ua mae’a le la talanoaga, sa tago Lautimuia, i le togi atu se tupe ma alu ‘ese atu ma le fale.

Na faapea foi ona molimauina ia le afafine a le toeaina, o Amuia, i le tulaga lava lea e tasi.

Sa ta’ua e Tualagi, e alu atu Lautimuia i lana taavale, o la e la te talanoa ma Taioaliiseu, ma e savali mai i fafo, o lo’o tau ‘upu atu ia lona afafine – Amuia – ma Lautimuia.  O lea na ia (Tualagi) aveina ai Lautimuia i totonu o le fale, ma fai ai le la talanoaga.  Ae e le’i togiina e Lautimuia, ia tupe i luga o le foloa o le fale ma toe alu ‘ese.

Na molimau Amuia, sa ia iloa mai le togiina e Lautimuia o le tupe i tafatafa o lona tama ma ia alu atu ai ma fesili i lona tama, pe fia le tupe, sa tali lona tama, e $200.

Na fai atu loa Amuia i lona tama, e toe faafo’i le tupe, ona o se tupe totogi (bribery).  Ina ua fesiligia Amuia e le faamasinoga, pe aisea ua ia fai mai ai o le ‘bribery’, sa tali le molimau, ona fa’ato’a pau lea o se taimi, ua o’o atu ai Lautimuia, i le latou fale.