“A leai se Gagana - Ua po le Atunu’u!”

Sa toe fa’aleo lenei saunoaga a Dr Aiono Fanaafi Le Tagaloa e le susuga Galumalemana Hunkin e auala i ai lana timaiga i le aoga o le A’oa’o Taumualua, o se mau ua mae’a sofa’i i totonu o A’oa’oga a Niu Sila ma ua  fa’amauina ona taunu’uga lelei, i le atamamai o fanau a Samoa ua i ai nei i le latou lava gagana Samoa, ae maise o le maualuga fo’i ua ausia e i latou i so’o se tikeri saili ma a’oa’oga i so’o se matata ua galulue ai i le taimi nei.

 

“Na mua’i amata i se a’oga e tasi, ma ina ua mae’a tapena alo o le atunu’u e luasefulu i latou, ae su’e i le suega e tasi ma isi fanau a le atunu’u e le o auai i a’oa’oga taumualua, na iloa patino ai matilatila o le mau tau fa’aofi ma ua talia ai loa e Niu Sila le fanoga ma ua faia ai nei a’oa’oga a fanau a Samoa i Niu Sila,” o le saunoaga lea Galumalemana i le aso Faraile ua te’a.

 

O se tasi o mau na si’i mai “O se atunu’u na te taofi mamau ma fa’aolaola malosi i lana gagana, aganu’u ma ona talitonuga fa’atapua’iga e fo’ia fa’afitauli ma lu’i o le senituri 21.” O se mau lea a le ali’i polofesa Sporsky 1946.

 

Ona o nei mau uma sa fa’aaoga e le sosaiete a Samoa i Niu Sila, sa ae manumalo lava le faiva ina ua latou tu’uina le mataupu i le su’ega, ma iloa ai le tonu o nei mau uma.

 

O le isi mau, sa matilatila fo’i lona fa’aaogaina i nei folasaga uma, ae maise o le taumafaiga lava ina ia malamalama a’ia’i le 70% o tatou alo ua a’otau ae le ausia le laina tosi mo’omia, na fa’apea mai, “E le mafai e se tagata soifua ona fausia sona atamai i se gagana ma upu e le malamalama ai.”

 

“Peita’i, o la’u mau, ona o le leai o se sao a le vaega o lo’o va’aia agava’a e fa’afaigaluega ai faia’oga i totonu o le atunu’u, lea e o’o mai ai le afaina i lea tulaga.” O ia lea o lo'o i ai i le vaega a le Curriculum & Instruction a le DOE.

 

Sa fesiligia o ia e fa’apupula atili lona fanoga, ae sa ia faailoa mai, “ E tele faia’oga, ua fa’afaigaluega o se faia’oga i potu a’oga, ae latou te le’i avea mataupu e avea ai ma faia’oga o tamaiti i lena mataupu.”

 

Ua faailoa fo'i lana mau, "O au e 100% lava lo'u le manatu ia tele fa'apena le pasene o a'oa'oga fa'aSamoa i le potu a'oga mai vasega amata, ae 100% lo'u manatu ia faia pea e pei o le mea o alu ai nei, aua o lo'o fa'amalamalama atili le lesona  ele faia'oga i le gagana Samoa i totonu o le potu a'oga."